โพสต์ 28 ส.ค. 56 ปรับปรุง 24 พ.ค. 57 8,197 Views

ทำไมไซนัสจึงอักเสบ

ทำไมไซนัสจึงอักเสบ

ไซนัส (sinus) หมายถึงโพรงอากาศที่อยู่รอบๆ โพรงจมูกทั้งซ้ายและขวาโดยปกติคนเรามีโพรงไซนัสทั้งหมด 4 แห่ง คือ บริเวณระหว่างตาทั้งสองข้างบริเวณแก้ม บริเวณหน้าผาก และบริเวณในสุดของรูจมูก และที่ใต้ฐานกะโหลกโพรงอากาศนี้เป็นที่โล่งๆ ในกะโหลกศีรษะแต่ละโพรงอากาศจะมีรูระบายอากาศตามธรรมชาติโพรงละหนึ่งรูซึ่งจะระบายเข้าสู่โพรงจมูก

 

ธรรมชาติสร้างขึ้นมาเพื่อวัตถุประสงค์หลายประการ

·     ประการแรก ช่วยทำให้กะโหลกศีรษะมีน้ำหนักเบา เนื่องจากส่วนที่เป็นอากาศย่อมเบากว่าส่วนที่เป็นกระดูกซึ่งเป็นของแข็ง

·     ประการที่สอง ช่วยให้เกิดความก้องกังวานของเสียง และประการที่สาม เชื่อว่าอากาศในโพรงไซนัสช่วยปรับอุณหภูมิและความชื้นให้กับลมหายใจก่อนเข้าสู่ปอด

โดยปกติโพรงอากาศไซนัสจะมีรูเปิด ซึ่งมีขนาดเล็กและบางครั้งอยู่สูงกว่าโพรงไซนัสช่วยให้อากาศภายในโพรงไซนัสสามารถไหลเวียนถ่ายเทได้เปรียบเสมือนน้ำในลำคลองที่มีการไหลเวียน น้ำก็จะไม่เน่าเสียเมื่อใดก็ตามที่มีการอุดตันรูเปิดที่อาจเกิดจากการบวมของเยื่อบุจากหวัดหรือภูมิแพ้ ทำให้เกิดการคั่งค้างของน้ำมูกภายในโพรงจมูกซึ่งเป็นสภาวะที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของเชื้อโรคทำให้เกิดการอักเสบขึ้น อากาศภายในไม่สามารถไหลเวียนถ่ายเทได้เกิดการเน่าเสียเป็นหนองในโพรงไซนัส

สาเหตุ

1.  เกิดตามหลังอาการไข้หวัด เป็นสาเหตุที่พบมากที่สุดโดยเฉพาะในรายที่เป็นหวัดแล้วไม่พักผ่อนอย่างเพียงพอ การดำน้ำลึกหรือกระโดดน้ำ อาจทำให้ผู้ป่วยที่มีอาการไซนัสอักเสบอยู่เดิมเกิดกำเริบได้

2.  เป็นโรคภูมิแพ้

3.  โรคริดสีดวงจมูก หรือเนื้องอกในโพรงจมูก

4.  ฟันกรามแถวบนอักเสบ

5.  มีสิ่งแปลกปลอมเข้ารูจมูก อาทิ ลูกปัด เม็ดถั่วเขียว พบมากในเด็ก

6.  ประสบอุบัติเหตุกระดูกใบหน้าแตกร้าว ต่อมอะดินอยต์มีขนาดโตและติดเชื้อ

7.  ผนังจมูกคด

โรคไซนัสอักเสบในเด็ก

ในเด็กจะพบภาวะไซนัสอักเสบได้บ่อยมาก ประมาณร้อยละ 30 หรือหนึ่งในสามของเด็กจะเคยมีอาการไซนัสอักเสบโดยทั่วไปไข้หวัดเกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งควรจะหายภายใน 7-10 วันแต่ถ้าเด็กยังมีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล เสมหะเขียวอยู่จะถือว่าเกิดภาวะไซนัสอักเสบเฉียบพลันขึ้นโดยส่วนใหญ่อาการของไซนัสอักเสบจะดีขึ้นหลังได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะภายในเวลาไม่เกิน 3 อาทิตย์ แต่ถ้าเด็กมีอาการอักเสบยาวนานมากกว่า 3 อาทิตย์และยังไม่มีอาการดีขึ้นหลังการรักษาจะถือว่าเป็นไซนัสอักเสบเรื้อรังซึ่งทำการรักษายากลำบากกว่าไซนัสอักเสบเฉียบพลัน

โรคไซนัสอักเสบเรื้อรัง

โรคไซนัสอักเสบเรื้อรังจะมีสาเหตุจากภาวะหวัดเรื้อรังจากภูมิแพ้ ผนังกั้นจมูกคดมีริดสีดวงจมูกหรือก้อนเนื้องอกในจมูก ตลอดจนสิ่งแปลกปลอมในช่องจมูกซึ่งภาวะเหล่านี้ทำให้เกิดการคั่งค้างของน้ำมูกและอุดตันรูเปิดของไซนัสจึงทำให้เกิดไซนัสอักเสบเรื้อรังขึ้นนอกจากนี้ผู้ป่วยบางคนมีปัญหาภูมิคุ้มกันบกพร่องก็เป็นสาเหตุอีกอันหนึ่งที่ไม่ควรจะมองข้ามไป

อาการ

1.  คัดจมูก น้ำมูกข้นเขียวหรือเหลือง

2.  หายใจมีกลิ่นเหม็น บางครั้งการรับรู้กลิ่นจะสูญเสียไป

3.  ปวดศีรษะปวดขมับ ปวดแก้ม ปวดท้ายทอย หนักหัว ปวดบริเวณรอบๆ จมูก หรือหัวคิ้วหน้าผากในเด็กบางคนอาจจะบ่นว่ามีอาการปวดศีรษะโดยเฉพาะเวลาเช้า

4.  เสมหะข้นไหลลงคอ ไอบ่อย โดยเฉพาะเวลากลางคืน

5.  เลือดออกทางจมูก (พบในบางราย)

6.  รายที่เป็นรุนแรงอาจมีไข้สูง ตาบวมอักเสบได้ เป็นต้น

อาการปวดไซนัส

อาการปวดไซนัสจะเป็นมากขึ้นเวลาเช้าหลังตื่นนอน ทั้งนี้เนื่องจากเวลานอนหลับจะเกิดการคั่งค้างของหนองภายในโพรงไซนัสประกอบกับมีการคั่งของหลอดเลือดจากภาวะการนอนทำให้การถ่ายเทของอากาศภายในโพรงไซนัสไม่ดีจะเกิดการสะสมของของเหลวเป็นจำนวนมาก ภายใต้แรงกดดันภายในโพรงไซนัสจึงทำให้เกิดการปวดขึ้น

การวินิจฉัย

การตรวจหู, โพรงจมูก, ไซนัส, โพรงหลังจมูก, คอหอย และกล่องเสียง ถือเป็นขั้นตอนการตรวจที่สำคัญสำหรับการวินิจฉัยโรคในผู้ป่วยที่มีอาการเรื้อรังทางหู คอ จมูกและไซนัส แต่เดิมการตรวจอวัยวะต่างๆดังกล่าวจะใช้เครื่องมือตรวจหู, เครื่องมือถ่างรูจมูก, ไม้กดลิ้นและกระจกร่วมกับการใช้แสงสว่างโดยใช้แหล่งกำเนิดแสงซึ่งจะตรวจได้ข้อมูลเกี่ยวกับพยาธิสภาพของหู คอ จมูกและไซนัสได้ในระดับหนึ่ง แต่มีข้อจำกัดที่ไม่สามารถตรวจอวัยวะต่างๆดังกล่าวได้ละเอียดในผู้ป่วยทุกราย เนื่องจากข้อจำกัดทางด้านกายวิภาคหรือผู้ป่วยบางรายไม่ร่วมมือในการตรวจนอกจากนั้นไม่สามารถตรวจบริเวณโพรงจมูกตอนกลางโดยเฉพาะรูเปิดของไซนัสได้อย่างละเอียด

การส่องกล้องตรวจหู คอ จมูกและไซนัส มีข้อดี คือ สามารถให้การวินิจฉัยโรคหู คอ จมูกโพรงหลังจมูกและไซนัสเป็นไปได้อย่างถูกต้องและแม่นยำขึ้นสามารถตรวจพบพยาธิสภาพที่ซ่อนอยู่ซึ่งไม่สามารถตรวจพบได้ด้วยการตรวจร่างกายธรรมดา นอกเหนือจากการตรวจวินิจฉัยแล้วยังใช้ช่วยในการตัดชิ้นเนื้อเพื่อส่งตรวจทางพยาธิวิทยาและเอาวัสดุสิ่งแปลกปลอมออกด้วย หลังจากการวินิจฉัยแล้ว การส่องกล้องจะช่วยตัดสินในการรักษาให้ถูกต้อง และเหมาะสมมากขึ้น ไม่ว่าจะรักษาด้วยการให้ยาหรือรักษาโดยการผ่าตัดหลังการรักษาอาจติดตามผลการรักษาด้วยการส่องกล้องตรวจว่าได้ผลดีมากน้อยเพียงใด

การรักษา

ไซนัสอักเสบบางชนิดรักษาให้หายขาดได้ บางชนิดอาจรักษาหายแต่โอกาสกลับมาเป็นใหม่มีสูง ทางที่ดีที่สุด คือผู้ป่วยต้องรีบมาพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่ควรปล่อยให้เรื้อรังโดยทั่วไปการรักษาทำได้หลายวิธี ได้แก่ การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะยาลดบวมของเยื่อจมูก เป็นต้น โดยทั่วไปแพทย์จะให้ยาปฏิชีวนะอย่างน้อยประมาณ 14 วัน ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรคและชนิดของเชื้อกรณีอาการไม่ดีขึ้นแม้จะรักษาด้วยยาเต็มที่แล้วก็ตามรวมทั้งมีภาวะแทรกซ้อนรุนแรงแพทย์จะพิจารณาเปลี่ยนยาหรือตรวจเพาะเชื้อจากหนองในไซนัสร่วมกับการผ่าตัดปัจจุบันการผ่าตัดไซนัสนิยมผ่าตัดผ่านทางจมูกโดยใช้กล้องส่องเพราะเป็นวิธีที่ปลอดภัยและได้ผลดี และผู้ป่วยไม่มีบาดแผลจากการผ่าตัดบริเวณใบหน้า

นอกจากการรักษาที่กล่าวมาข้างต้น ผู้ป่วยยังต้องได้รับการรักษาที่สาเหตุและประคับประคองไปด้วย เช่นถ้ามีภูมิแพ้หรือริดสีดวงจมูกร่วมด้วย อาจต้องใช้ยาพ่นจมูกหรือถ้ามีผนังกั้นช่องจมูกคดอาจต้องผ่าตัดแก้ไข เป็นต้น

ข้อแนะนำสำหรับการดูแลตนเอง

1.  พักผ่อนเพียงพอ

2.  ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ไม่หักโหม

3.  หลีกเลี่ยงการว่ายน้ำเมื่อมีอาการคล้ายหวัดกำเริบ

4.  หลีกเลี่ยงภาวะอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงฉับพลัน

5.  ถ้ามีอาการมากขึ้น ควรรีบพบแพทย์ รับประทานยา และติดตามการรักษาสม่ำเสมอ

ขอขอบคุณ

Author

นพ. วรวุฒิ เจริญศิริ

ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ

151 บทความ

ผู้ประพันธ์

คำสงวนสิทธิ์

รายงานฉบับนี้เป็นการนำเสนอข้อมูลที่ได้รวบรวมจากแหล่งต่างๆ ที่น่าเชื่อถือในเชิงวิเคราะห์ มีวัตถุประสงค์ต้องการเผยแพร่เพื่อประโยชน์ด้านการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และประโยชน์แก่ส่วนรวม ไม่ได้เจตนาแนะนำข้อมูลเพื่อการวินิจฉัยโรคหรือการรักษาโรค ตลอดจนไม่ใช่เพื่อการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์หรือมีเจตนาเอื้อผลประโยชน์ทางธุรกิจใดๆ ศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพ เครือโรงพยาบาลกรุงเทพ จึงไม่ขอรับรองความถูกต้อง ครบถ้วน สมบูรณ์ และเป็นปัจจุบัน ของข้อมูลเกี่ยวกับยา โรค สาเหตุ อาการ วิธีการดูแลรักษา นวัตกรรมหรือเทคโนโลยีใหม่ๆ บางส่วนยังไม่มีการรับรองผลของการใช้งาน รวมทั้งไม่มีหลักฐานรับรองที่สมบูรณ์ครบถ้วน ดังนั้น ผู้ใช้ข้อมูล ควรใช้วิจารณญาณในการรับข้อมูลหรือปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพเพิ่มเติม หากมีการนำข้อมูลไปใช้โดยไม่ปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ ทางศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพจะไม่รับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการใช้ หรือการอ้างอิงข้อมูลจากรายงานฉบับนี้ และศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพขอสงวนสิทธิ์ในการแก้ไข ดัดแปลงรายงานฉบับนี้โดยไม่ต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้า

บทความที่เกี่ยวข้อง

ปัสสาวะเป็นเลือด

21 สิงหาคม 2556 3.005

ปัสสาวะคนเราจะมีสีเหลืองใส อาจจะมีสีเข้มขึ้นนิดหน่อยถ้าหากว่าดื่มน้ำน้อย หรือว่ากลั้นปัสสาวะไว้นาน ๆ ถ้าปัสสาวะที่ออกมาเริ่มมีสีแดง หรือมีสีที่คล้าย ๆ สีน้ำล้างเนื้อ

ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย

28 สิงหาคม 2556 4.829

ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยเป็นภาวะที่ตรงข้ามกับต่อมไทรอยด์ทำงานมาก ฮอร์โมนต่อมไทรอยด์ในเลือดอยู่ในระดับน้อยเกินไป และทำให้เกิดอาการจากการที่มีฮอร์โมนน้อย

How much do you know about sexually transmitted diseases (STDs)?

8 สิงหาคม 2556 6.517

After having celebrated the New Year, the “Month of Love” is coming up. In this month we have Valentine’s day the universal day for lovers. When we talk about love and passion, there are other important factors that couples should think about, including

ค้าหาข้อมูลสุขภาพ