โพสต์ 7 มิ.ย. 56 ปรับปรุง 7 มี.ค. 57 10,423 Views

คำถาม-คำตอบเกี่ยวกับโรคไข้หวัดนกในประเทศไทย

เชื้อเอนเทอโรไวรัส 71 คืออะไร

ถาม ไก่ที่ตายในประเทศไทยหลายล้านตัวในช่วงปลายปี พ.ศ. 2546 และต้นปี พ.ศ. 2547 เกิดจากโรคอะไร
 
 
ตอบ ขณะนี้ทราบแน่ชัดแล้วว่าเกิดจาก ไข้หวัดนก (Avian influenza H5N1)
----------------------------------------
ถาม ไข้หวัดนกต่างจากไข้หวัดใหญ่อย่างไร
 
ตอบ ไข้หวัดนกเป็นไข้หวัดใหญ่ชนิดหนึ่งที่ทำให้เกิดโรคในสัตว์ปีก แตกต่างที่ส่วนประกอบที่ผิวของไวรัส (Haemagglutinin และ Neuraminidase) เป็นคนละชนิดที่ทำให้เกิดโรคในคน
เชื้อที่ทำให้เกิดโรคในคน Haemagglutinin จะเป็น H1 หรือ H2 หรือ H3 แต่ของนกมีตั้งแต่ H1 ถึง H15 ส่วน Neuraminidase ของคนมีแต่ชนิด N1 และ N2 ส่วนของนกมีตั้งแต่ N1-N9 เชื้อไข้หวัดใหญ่ของคนที่มีอยู่ในประเทศไทยในปัจจุบัน คือ Influenza A ชนิด H1N1, H1N2, H3N2 และ Influenza B ส่วนเชื้อที่มาจากนกและสร้างปัญหาให้แก่ประเทศไทยคือ Influenza A H5N1
----------------------------------------
 
ถาม ไข้หวัดนกเคยระบาดในสัตว์ปีกมาก่อนหรือไม่
 
ตอบ คนรู้จักไข้หวัดนกมาแล้วประมาณร้อยปี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2498 เคยมีระบาดใหญ่มาแล้วประมาณ 20 ครั้ง มีทั้งในยุโรป อเมริกา ออสเตรเลียและเอเซีย แต่เป็นครั้งแรกในประเทศไทย
----------------------------------------
 
ถาม เชื้อ H5N1 นี้มาจากที่ใด
 
ตอบ เชื้อนี้มาจากนกตระกูลนกเป็ดน้ำซึ่งมีถิ่นฐานเดิมในประเทศแถวไซบีเรียและจีนตอนเหนือ พอถึงฤดูหนาวนกเหล่านี้ก็จะอพยพ ลงใต้ไปยังประเทศต่างๆรวมทั้งประเทศไทย แหล่งที่นกเป็ดน้ำชอบมาคือ บริเวณที่ชื้นแฉะ (wet land) เช่น บึงบรเพ็ดที่จังหวัดนครสวรรค์ บริเวณปากอ่าวไทย นกบางตัวอาจจะเอาเชื้อ H5N1 มาด้วย มาติดไก่ที่นครสวรรค์
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมนกเป็ดน้ำไม่ตายแต่ไก่เลี้ยงเวลาติดโรคแล้วตาย
 
ตอบ นกเป็ดน้ำเป็นพาหะนำโรคไข้หวัดนก นกเหล่านี้ติดเชื้อแต่ไม่มีอาการหรืออาการน้อยมากไม่ตาย อาจเป็นไปได้ที่ธรรมชาติได้คัดเลือกสายพันธุ์ไว้แล้วเพราะตัวที่มีชีวิตอยู่รอดมาคือสายพันธุ์ที่ทนเชื้อไข้หวัดนี้ได้ ส่วนสายพันธุ์ที่ทนไม่ได้สูญพันธ์ไปแล้ว ส่วนไก่เลี้ยงนั้นยังไม่เคยคัดสายพันธ์เมื่อรับเชื้อก็จะตาย อาจมีบางตัวอยู่รอดได้ แต่เราต้องทำลายหมดเพราะเกรงว่าจะไปแพร่เชื้อให้ไก่ตัวอื่น นอกจากนี้เราไปฆ่ากินตั้งแต่ไก่ยังอายุไม่ถึงสองเดือนไม่มีโอกาสคัดเลือกสายพันธ์ตามธรรมชาติ
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมคนที่สัมผัสกับไก่ที่ป่วยเป็นโรคจำนวนมากแต่มีเพียงไม่กี่คนที่ติดโรคนี้จากไก่
 
ตอบ คนส่วนใหญ่ไม่มี receptor ให้เชื้อไข้หวัดนกเกาะ เชื้อจึงไม่สามารถทำให้เกิดโรคในคน และไม่สามารถติดจากคนไปคน เช่นเดียวกับเชื้อเอชไอวี ไม่สามารถทำให้เกิดโรคในสุนัขและแมวเพราะไม่มี receptor ให้เชื้อเอชไอวีเกาะ แต่คนบางคนอาจมี พันธุกรรมที่ต่างจากคนอื่นทำให้เชื้อเกาะได้ หรือได้รับเชื้อจำนวนมากๆทำให้มีไวรัสบางตัวสามารถเกาะได้ถึงแม้ว่าเกาะได้ไม่ดีแต่ก็พอเกาะได้บ้างทำให้เกิดโรคในคน
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมทางวงการแพทย์จึงตื่นเต้นเมื่อเชื้อนี้ทำให้เกิดโรคนี้ในคนเพียงไม่กี่คนเท่านั้น
 
ตอบ ทางแพทย์ได้บทเรียนจากอดีตว่าถ้าเชื้อจากไข้หวัดนกและเชื้อจากไข้หวัดคนไปติดในคนคนเดียวกันหรือสัตว์ตัวเดียวกันมีโอกาสที่เชื้อจะผสมกัน(reassortment) ได้ไวรัสสายพันธ์ใหม่ที่มีความรุนแรงเหมือนไข้หวัดนกและสามารถติดคนได้เหมือนไข้หวัดคน ถ้ามีเชื้อชนิดนี้เกิดขึ้นจะเกิดการระบาดไปทั่วโลก เพราะไม่เคยมีคนใดมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อนี้มาก่อน คนอาจจะตายหลายล้านคนเหมือนไก่ การป้องกันในคนทำยากกว่ามากเพราะเราไม่สามารถเอาคนที่สัมผัสโรคมาทำลายเหมือนไก่ได้ เชื้อไข้หว้ดใหญ่ในคนติดง่ายกว่าเชื้อ ซารส์ เพราะฉะนั้นเราต้องป้องกันไว้ก่อนไม่ให้เกิด
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมนกเป็ดน้ำบินมาประเทศไทยทุกปีไม่มีปัญหา แต่มีปัญหาในปีนี้
 
ตอบ ไม่มีใครทราบข้อเท็จจริงที่แน่นอน อาจเป็นไปได้ว่าเชื้อนี้ติดอยู่ในนกที่ย้ายถิ่นฐานประจำ แต่นกไม่ตาย แถมสามารถบินถ่ายอุจจาระโดยมีเชื้อไวรัสไข้หวัดนกอยู่ด้วย ถึง 1 เดือน ในปีนี้อาจมีการระบาดของเชื้อ H5N1 ในกลุ่มนกนี้ ถ้านกถ่ายอุจจาระที่มีเชื้อหวัดนกไปบนถนนหรือท้องนาก็ไม่มีการระบาด แต่ถ้านกที่มีเชื้อถ่ายอุจจาระลงไปในฟาร์มไก่ชนิดเปิด ก็เกิดการระบาดได้ หรือถ่ายลงน้ำแล้วมีสัตว์ปีกที่เป็นสัตว์เลี้ยงไปอยู่แถวน้ำหรือใช้แหล่งน้ำร่วมกันก็เกิดติดโรคได้ เมื่อเกิดโรคแล้วเรามีมาตรการเฝ้าระวังดี เรากำจัดสัตว์ปีกในเล้าหมดตั้งแต่ต้นก็จะไม่เกิดการระบาดใหญ่ แต่ถ้าไม่ดำเนินการทันท่วงทีก็เกิดระบาดไปทั่วประเทศ
----------------------------------------
 
ถาม เชื้อระบาดได้อย่างไร
 
ตอบ มีอยู่ 3 วิธี แต่ที่มีความสำคัญคือ 2 วิธีแรก
 
1. การเคลื่อนย้ายสัตว์ที่ติดโรค โดยที่สัตว์อาจมีอาการหรือยังไม่มีอาการ สัตว์ที่ยังไม่มีอาการจะเป็นตัวแพร่เชื้อที่ดี เพราะเราจะไม่ระวังเอาไปปนเปื้อนกับสัตว์ตัวอื่น
 
2. จากคนหรือพาหนะหรือเครื่องใช้ต่างๆ ที่คนเข้าไปในฟาร์มไก่ที่ติดเชื้อ อาจมีเชื้อติดที่มือ รองเท้าหรือเสื้อผ้า เมื่อคนเดินทางไปยังที่อื่นก็เอาเชื้อไปด้วย โดยที่คนไม่เป็นโรค บางครั้งเล้าไก่หรือภาชนะที่ใส่ไข่ อาจเปื้อนอุจจาระไก่ที่มีเชื้อ เมื่อนำไปยังเล้าอื่น ก็นำเชื้อไปด้วย รวมทั้งรถที่ขนไก่หรือสิ่งของที่ได้จากไก่ อาหารไก่ที่ปนเปื้อนเชื้อโรค รวมทั้งหนูที่วิ่งตามพื้นก็อาจพาเชื้อจากเล้าหนึ่งไปอีกเล้าได้ แมลงวันที่ตอมมูลไก่ก็อาจพาเชื้อติดตัวกระจายไปได้
 
3. ติดทางอากาศจากไก่ด้วยกัน เชื้อปลิวในอากาศได้ แต่เมื่อเกิดการระบาดแล้วการติดเพิ่มเติมจากนกตาม ธรรมชาติ พบน้อยมาก
----------------------------------------
 
ถาม นกอะไรบ้างที่ติดเชื้อไข้หวัดนกได้
 
ตอบ นกทุกชนิดติดเชื้อไข้หวัดนกได้ ไก่ที่เลี้ยงติดง่ายที่สุด อาการในนกแต่ละชนิดรุนแรงไม่เท่ากัน แต่อย่างไรก็ตามไม่เคยตรวจพบไข้หวัดนกในนกสวยงามที่ถูกขังอยู่ในกรงแขวน ตามบ้านโดยที่ไม่สัมผัสกับสัตว์หรือคนอื่น แต่ถ้าอยู่ตามธรรมชาติพบได้
----------------------------------------
 
ถาม เชื้อไวรัสอยู่ได้นานเท่าใด
 
ตอบ เชื้อจะอยู่ได้นานถ้าอยู่ในอุณหภูมิที่ต่ำ ซึ่งอากาศเย็นยิ่งอยู่ทน เชื้อไม่ทนความร้อน เชื้ออยู่ในอุจจาระนกที่อุณหภูมิ 4 C อยู่ได้นานถึง 35 วัน เชื้ออยู่ในฝุ่นได้นานถึง 2 สัปดาห์ และอยู่ในโรงเลี้ยงไก่ได้นานถึง 5 สัปดาห์ เชื้ออยู่ในน้ำทะเลสาปได้ถึง 4 วันที่อุณหภูมิ 22 C ถ้าที่จุดเยือกแข็งจะอยู่ได้นานถึง 30 วัน ซากสัตว์ที่ตายถ้าอยู่ในตู้เย็น เชื้อจะอยู่ได้ถึง 23 วัน แต่ถ้าอากาศร้อนอยู่ได้ 2 - 3 วัน
----------------------------------------
 
ถาม อาการในไก่เป็นอย่างไร
 
ตอบ ขึ้นกับอยู่กับว่าเชื้อรุนแรงมากน้อยเพียงใด ในระยะแรกๆ เชื้อรุนแรงน้อย ไก่อาจไม่มีอาการหรืออาการน้อย หรือบางตัวอาจมีอาการมาก ถ้าเชื้อรุนแรงน้อยไก่ที่ออกไข่อาจตายเพียง 3% ไก่เนื้ออาจตายเพียง 15% ไก่จะออกไข่น้อยลง และอาจฟื้นภายใน 2 - 4 สัปดาห์ ทำให้เข้าใจว่าเป็นโรคอื่น และอาจไม่ได้ป้องกันการแพร่ระบาด อย่างไรก็ตามเชื้อไวรัสหวัดนกอาจกลายพันธ์
เป็นเชื้อที่รุนแรงได้ภายในระยะเวลาไม่กี่เดือน ถ้าเชื้อรุนแรงมาก ไก่จะมีอาการน้ำตาไหล ไซนัสอักเสบ หงอนไก่และเดือยไก่เขียวหรือม่วงคล้ำ หัวบวม ขนฟู ท้องเดิน ชักตาย ไข่ที่ออกมาก่อนเป็นโรคอาจไม่มีเปลือก ไก่มักตายภายใน 24 - 48 ชั่วโมง อัตราตายเกือบ 100% ตัวที่ฟื้นก็ออกไข่ไม่ได้ ไม่คุ้มที่จะรักษาไก่
----------------------------------------
 
ถาม เชื้อแบ่งตัวที่ใดในสัตว์
 
ตอบ เชื้อไวรัสหวัดนกแบ่งตัวที่ผนังทางเดินหายใจ และทางเดินอาหาร แต่ถ้าเชื้อรุนแรงอาจแบ่งตัวในอวัยวะต่างๆ ด้วย เราอาจเห็นแต่ไก่มีอาการเลือดคั่งในปอด มีจุดเลือดออกตามอวัยวะต่างๆ มีเซลล์ตาย ในพวกที่ตายช้า อาจมีการละลายของอวัยวะต่าง จากเอนไซม์ที่ย่อยโปรตีน
----------------------------------------
 
ถาม ระยะฟักตัวในสัตว์ปีกนานเท่าใด
 
ตอบ อาจนานเพียง 2 - 3 ชั่วโมง ถึง 2 - 3 วัน ระยะฟักตัวนานที่สุด ที่อาจเป็นไปได้ คือ 21 วัน
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมต่างประเทศจึงไม่ยอมให้สัตว์ที่สงสัยว่าอาจมีเชื้อเข้าประเทศ
 
ตอบ เขากลัวว่าจะเอาเชื้อไประบาดในประเทศของเขา ถึงแม้ว่าสัตว์แช่แข็ง เชื้อก็ยังอยู่ได้นาน แต่ถ้าทำให้สุกโดยความร้อนแล้วเชื้อจะตายหมดไม่ติดต่อ
----------------------------------------
 
ถาม คนจะติดเชื้อไข้หวัดนกได้หรือไม่
 
ตอบ โดยทั่วไปแล้วไม่ติด เพราะเชื้อเข้าเซลล์ของคนไม่ได้ ยกเว้นได้รับเชื้อมาก หรือคนบางคนที่มีพันธุกรรมเสี่ยง แต่ไม่เคยมีรายงานคนติดคน เพื่อความปลอดภัย เราควรกินเนื้อไก่หรือไข่ที่สุกผ่านความร้อนแล้ว อุณหภูมิที่ควรใช้ คือ 70 C เป็นเวลา 30 นาที 75 C เป็นเวลา 5 นาที 80 C เป็นเวลา 1 นาที ไข่ไก่ก็ควรจะกินไข่ที่ต้มหรือทอดสุก ไม่ควรกินที่ยังไม่สุก เชื้อไม่ทนความร้อนและไม่ทนกรด เชื้อไม่สามารถผ่านกรดในกระเพาะของคนได้ อย่าเข้าไปในสถานที่เลี้ยงไก่ หรือตลาดที่เลี้ยงสัตว์ปีกที่มีชีวิต อย่าไปจับซากสัตว์ที่ตาย โดยไม่ป้องกัน ควรล้างมือหลังจับเนื้อสัตว์ปีกก่อนจะเอามือไปเช็ดถูกับใบหน้า จมูก ปาก หรือ ตา นอกจากนี้คนที่เข้าไปในฟาร์มที่มี่ไก่ป่วยหรือตายเมื่อออกมาควรอาบน้ำ เปลี่ยนเสื่อผ้าและล้างรองเท้า เพื่อไม่นำเชื้อไปแพร่ให้ฟาร์มอื่น
----------------------------------------
 
ถาม การที่ไข้หวัดนกติดมายังคนเคยมีมาก่อนหรือไม่
 
ตอบ เคยมีครั้งแรกในปี พ.ศ. 2540 ในฮ่องกง มีคนติด H5N1 จากไก่ 18 คน ตายไป 6 คน ในปี พ.ศ. 2542 และ 2546 มีเด็กติดเชื้อ H9N2 ที่ฮ่องกงและจีน แต่อาการไม่หนัก ในปี พ.ศ. 2546 มีคนติดเชื้อ H7N7 ที่ประเทศเนเธอร์แลนด์ ไปถึง 84 คนมีตายเพียงหนึ่งคน ในปี พ.ศ. 2547 มีคนไทยและเวียตนามติดเชื้อ H5N1 ไปหลายคนส่วนใหญ่เป็นเด็ก
----------------------------------------
 
ถาม ไก่ที่เป็นโรคอุจจาระลงไปในน้ำจะทำให้ปลาเป็นโรคหรือไม่
 
ตอบ ปลาไม่เป็นโรคหวัดนก เพราะปลาเป็นสัตว์เลือดเย็นเชื้อเข้าไม่ได้ นกเป็นสัตว์เลือดอุ่น เซลล์ของนกแตกต่างจากเซลล์ของปลา ยกเว้นปลาวาฬซึ่งเป็นสัตว์เลือดอุ่นจึงเป็นไข้หวัดใหญ่ได้ คนเป็นสัตว์เลือดอุ่นเช่นเดียวกับนก แต่คนจัดอยู่ในกลุ่มที่ออกลูกเป็นตัวและเลี้ยงลูกด้วยน้ำนมผิดจากนกที่ออกลูกเป็นไข่เพราะฉะนั้นเซลล์ของคนจึงแตกต่างจากเซลล์ของนก โอกาสที่จะติดโรคจึงยาก นอกจากเชื้อมีการกลายพันธุ์จนสามารถเกาะเซลล์ของคนได้
----------------------------------------
 
ถาม ระยะฟักตัวและระยะติดต่อของคนเป็นอย่างไร
 
ตอบ ข้อมูล เกี่ยวกับหวัดนกในคนยังมีไม่พอ เพราะเพิ่งมีผู้ป่วยทั้งโลกเพียง สามสิบคน แต่จากข้อมูลของไข้หวัดใหญ่ในคนพบว่าระยะฟักตัวสั้นเพียง 1-3 วัน อาจนานถึง 7 วันได้ ระยะติดต่อเริ่มตั้งแต่มีอาการไปถึง 7 วันแต่ในเด็กอาจจะนานได้ถึง 10 วัน
----------------------------------------
 
ถาม อาการในคนเป็นอย่างไร
 
ตอบ คนที่ติดเชื้ออาจไม่มีอาการ หรือมีอาการเล็กน้อย เหมือนหวัดทั่วไป คือ ไข้ เจ็บคอ ไอ ตาแดง คลื่นไส้ อาเจียน แต่ถ้ามีอาการหนักจะมี 3 ระยะ
ระยะแรก เป็นไข้เหมือนโรคติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน เป็นไข้ เจ็บคอ
ระยะที่สอง ปอดอักเสบ ไอ หอบ เม็ดเลือดต่ำ อาจมีภาวะไตหรือตับทำงานผิดปกติ
ระยะที่สาม เกิด ปอดบวมสองข้าง (Adult Respiratory Distress Syndrome, ARDS) ปอดบวมหมด 2 ข้าง อวัยวะต่างๆ ไม่ทำงาน
----------------------------------------
 
ถาม คนที่มีอาการน้อยกับคนที่มีอาการมาก มีลักษณะต่างกันอย่างไร
 
ตอบ คนที่มีอาการมากมักจะมีอาการของโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ ไอ หอบ มีอาการอาเจียน ท้องเดินมากกว่าและมีเม็ดเลือดขาวต่ำกว่า
----------------------------------------
 
ถาม ไข้หวัดใหญ่ในคนกับไข้หวัดนก มีพยาธิสภาพต่างกันอย่างไร
 
ตอบ ไข้หวัดใหญ่ในคนมักจะตายจากปอดอักเสบ โดยเชื้อไวรัสหรือเชื้อแบคทีเรียที่มาแทรกซ้อน ถ้าเชื้อไข้หวัดใหญ่จากนก จะมีการเปลี่ยนแปลงในระบบโลหิต ตับไตด้วย อวัยวะต่างๆ ล้มเหลวด้วย
----------------------------------------
 
ถาม วัคซีนในไก่มีหรือไม่
 
ตอบ มีการใช้วัคซีนในการป้องกันโรคในไก่ ทำให้ไก่ติดเชื้อแต่ไม่เป็นโรค หลายคนกลัวว่าไก่จะเป็นพาหะและตรวจเลือดบอกไม่ได้ว่าไก่มีภูมิจากวัคซีนหรือจากโรค แต่อย่างไรก็ตามไก่ที่ได้วัคซีน นอกจากไม่เป็นโรคแล้วเชื้อในร่างกายจะมีไม่มาก โอกาสแพร่เชื้อจะน้อยลง จะต้องมีการศึกษาถึงผลดีผลเสียต่อไป วัคซีนในไก่มีหลายชนิดแต่ที่นิยมใช้คือทำจากเชื้อที่ตายแล้ว อาจใช้เชื้อตรงกับตัวที่ระบาดเช่น H5N1 แต่บางแห่งใช้ เชื้อ H5N3 มาทำวัคซีนเพื่อให้แยกได้ว่า ภูมิที่มีในไก่เป็นจากวัคซีนหรือจากโรคระบาด โดยดูที่ N ว่าเป็น N1 หรือ N3
----------------------------------------
 
ถาม จะป้องกันการระบาดในสัตว์ปีกได้อย่างไร เพื่อไม่ให้เกิดการระบาดเช่นนี้อีก
 
ตอบ โอกาสที่จะเกิดการกลับมาของเชื้อเหล่านี้ยังมีอยู่เพราะเราไม่สามารถกำจัดเชื้อจากสัตว์ในธรรมชาติได้ แต่เราสามารถควบคุมไม่ให้เกิดการระบาดได้ มาตรการที่ควรมีคือ
 
1. มีระบบการเฝ้าระวังที่ดี ถ้ามีสัตว์ป่วยหรือตายหลายตัวในเวลาใกล้เคียงกันจะต้องมีการตรวจหรือพิสูจน์ว่าตายจากอะไร ห้องปฏิบัติการจะต้องทันสมัยและมีประสิทธิภาพ ที่ผ่านมาน่าเห็นใจเพราะเป็นโรคใหม่ที่ไม่เคยระบาดในประเทศไทยมาก่อน น้ำยาทดสอบอาจจะไม่มี มีแต่น้ำยาที่ใช้ทดสอบโรคเก่าที่มีในประเทศไทย ถ้าของใหม่มาจะตรวจไม่พบ ในระบบราชการการที่จะซื้อน้ำยาหรือยามาเก็บไว้ล่วงหน้าโดยที่ยังไม่มีโรคนั้นในประเทศไทยจะทำได้ยากนอกจากจะนำมาทำวิจัย ข้าราชการจะต้องมีวิสัยทัศน์ที่ไกลในการเฝ้าระวังโรคที่อาจจะเกิดขึ้นใหม่ตลอดเวลา ประเทศไทยควรมีศูนย์ที่ทันสมัยอย่างน้อยหนึ่งศูนย์ในฐานะที่เราจะเป็นครัวโลก
 
2. จะต้องเลี้ยงเป็ดและไก่แบบปิด มีระบบ biosecurity ที่ดี มีการป้องกันไม่ให้เชื้อโรคเข้าและออกได้ เจ้าหน้าที่จะต้องระวังเรื่องความสะอาดและระบบการปลอดเชื้อ
 
3. ให้ความรู้แก่คนเลี้ยงสัตว์ปีกถึงวิธีป้องกันโรคและการแพร่กระจายโรค
 
4. มีการควบคุมและกักกันโรค ในสัตว์ที่สงสัยว่าจะมีการติดเชื้อ
 
5. มีการทำลายสัตว์ปีกที่เป็นโรคหรือสัมผัสกับเชื้อโรค
 
6. มีการใช้วัคซีนในภาวะกรณี ที่มีการระบาดและควบคุมไม่ได้ การระบาดครั้งนี้ทำให้เราได้บทเรียน จะต้องนำมาวิเคราะห์หาข้อบกพร่องและหาทางป้องกันไม่ให้เกิดขึ้นอีก
----------------------------------------
 
ถาม ในคนมียารักษาหรือไม่
 
ตอบ ยาต้านไวรัสไข้หวัดใหญ่เอ ที่ใช้รักษาในคนได้ในปัจจุบันที่มีขายในท้องตลาดต่างประเทศ มี4 ชนิด ยาที่ใช้ในสมัยก่อนใช้ป้องกันไม่ให้เชื้อเข้าเซลล์ ยาที่ออกใหม่สองชนิดหลังออกฤทธิ์โดยการยับยั้ง neuraminidase แต่ยาเหล่านี้ต้องให้เร็วในวันแรกๆมิฉะนั้นจะไม่ได้ผล ประเทศไทยสั่งเข้ามาเพียงชนิดเดียวคือ Oseltamivir (Tamiflu) ใช้รับประทานวันละสองครั้งเป็นเวลา 5 วัน
----------------------------------------
 
ถาม ใครควรได้รับยา มีหลักเกณฑ์อย่างไร
 
ตอบ ในระยะแรกที่ประชาชนได้รับข่าวเรื่องไข้หวัดนก คนตื่นตระหนกเพราะสื่อลงข่าวให้ตื่นเต้น เมื่อประชาชนทราบความจริงแล้วเขาคงจะกลัวน้อยลง คนที่เราสงสัยว่าจะเป็นไข้หวัดนกจะต้องมีประวัติสัมผัสใกล้ชิดกับไก่หรือเป็ดที่ป่วยหรือตายภายในเจ็ดวันมีไข้ เกิน 38.5 C มีอาการของระบบทางเดินหายใจ เช่น ไอ หอบ ทำการตรวจสิ่งคัดหลั่งจากโพรงหลังจมูกโดยใช้ชุดทดสอบอย่างรวดเร็วว่าเป็นไข้หวัดใหญ่ชนิดเอ ถ้าได้ผลบวกควรให้ยา แต่ถ้าภาพทางรังสีของปอดพบมีความผิดปรกติมีปอดบวมควรรับไว้ในโรงพยาบาล เอาเข้าห้องแยก
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมในประเทศไทยมีเด็กเป็นมากกว่าผู้ใหญ่
 
ตอบ เด็กผู้ชายในชนบทมักจะซุกซนเล่นดินโอกาสสัมผัสกับมูลสัตว์มากกว่า ส่วนผู้ใหญ่มักจะเป็นในผู้หญิงมากกว่าเพราะผู้หญิงไปตลาดและปรุงอาหารมีโอกาสสัมผัสมากกว่า
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมทั้งเวียตนามและไทย มีเด็กป่วยตายมากกว่า
 
ตอบ ยังไม่มีข้อมูลที่แน่นอนและมากพอ อย่างไรก็ตามเชื้อไข้หวัดใหญ่ชนิดเอ ที่ระบาดอยู่ในประเทศไทย เป็นชนิด H1N1, H3N2 และ H1N2 ผู้ใหญ่ในประเทศไทยมักเคยได้รับเชื้อ H1N1 มาบ้างแล้ว แต่ไม่มีภูมิต่อ H5เมื่อได้รับเชื้อ H5N1 เราจะป่วยแต่ไม่น่าจะรุนแรงมากเพราะเราพอที่จะมีภูมิต่อ N1 มาแล้ว ส่วนเด็กยังไม่มีภูมิต่อเชื้อ H1N1 มาก่อนอาการจึงรุนแรง ผู้ป่วยทั้งเวียตนามและไทยส่วนใหญ่อายุน้อยกว่า 30 ปี อาจมีผู้ป่วยอายุมากกว่านี้ก็ได้แต่วินิจฉัยไม่ได้
----------------------------------------
 
ถาม คนที่สัมผัสใกล้ชิดกับไก่ที่ป่วยมีการติดเชื้อโดยไม่มีอาการบ้างหรือไม่
 
ตอบ การศึกษาในฮ่องกงเมื่อปี พ.ศ. 2540 พบว่าคนที่สัมผัสใกล้ชิดจะมีประมาณร้อยละหนึ่งที่มีภูมิเกิดขึ้นโดยไม่มีอาการ อาจเป็นเพราะเชื้อเข้าไปกระตุ้นภูมิแต่ไม่สามารถเจริญเติบโตได้ในคนเลยไม่ทำให้เกิดโรคในคนที่เลี้ยงไก่พบมี แอนติบอดีย์ต่อ H5 ถึง ร้อยละ 10 ส่วนคนที่ทำหน้าที่กำจัดสัตว์ระหว่างที่มีการระบาด พบว่ามีแอนติบอดีย์ต่อ H5 ถึง 3% แต่ไม่พบว่าใครมีอาการ
----------------------------------------
 
ถาม มีวัคซีนป้องกัน H5N1 สำหรับคนหรือไม่
 
ตอบ ปัจจุบันยังไม่มี วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหณ่ที่มีใช้ในปัจจุบันป้องกันเชื้อ H5N1 ยังไม่ได้ ขณะนี้มีความพยายามทำวัคซีนอยู่ ปัญหาคือต้องใช้เชื้อที่แยกได้ใหม่มาทำวัคซีน การศึกษาทางพันธุกรรมของเชื้อที่แยกได้จากผู้ป่วยที่ฮ่องกงพบว่าแตกต่างจากเชื้อที่แยกได้ในปีนี้ค่อนข้างมาก
----------------------------------------
 
ถาม ทำไมการระบาดของไข้หวัดใหญ่นกในปีนี้องค์การอนามัยโลกจึงเป็นห่วงมาก
 
ตอบ สาเหตุที่นาเป็นห่วงคือ
 
1. การระบาดของเชื้อ H5N1 เกิดขึ้นในหลายประเทศในเวลาใกล้เคียงกัน
 
2. เชื้อ H5N1 สามารถกระโดดมาติดเชื้อที่คนได้และมีอัตราตายสูง เชื้อหวัดนกตัวอื่นไม่มาที่คนและรุนแรงน้อยกว่า
 
3. เขากลัวว่าอาจมีคนติดเชื้อไข้หวัดนกและไข้หวัดใหญ่ของคนในเวลาเดียวกัน ทำให้เชื้อมีการผสมได้สายพันธุ์ใหม่ที่ระบาดในคนได้ นอกจากนี้ยังพบว่าหมูติดเชื้อนี้ได้
 
4. วัคซีนที่มีใช้ในปัจจุบันป้องกันเชื้อนี้ไม่ได้
 
5. ถ้าเชื้อนี้ติดจากคนไปคนได้จะทำให้เกิดการระบาดทั่วโรค มีแนวโน้มว่าเชื้อนี้ปรับตัวได้เร็ว ในหลอดทดลองพบว่าถ้าเชื้อเปลี่ยนพันธุกรมเพียงจุดเดียวก็สามารถเกาะเซลล์ของคนได้
 
6. ระบบการควบคุมโรคของประเทศแถบนี้ยังไม่ดี มีเพียงญี่ปุ่นและเกาหลีเท่านั้นที่ควบคุมโรคได้รวดเร็วและถูกวิธี ถ้าปล่อยให้จำนวนคนที่ติดเชื้อเพิ่มมากขึ้นโอกาสที่จะได้ไวรัสสายพันธุ์ใหม่จะมากขึ้นด้วย ฮ่องกงทำลายไก่ 1.5 ล้านตัวภายใน 3 วัน ประเทศเนเธอร์แลนด์ทำลายไก่ 30 ล้านตัวจากจำนวนที่มีทั้งหมด 100 ล้านตัวในเวลา 1 สัปดาห์
 
7. หลายประเทศในเอเซียเลี้ยงไก่ตามบ้าน ไม่ได้ลงทะเบียน ทำให้ไม่รู้จำนวนที่แน่นอน เจ้าหน้าที่ที่เข้าไปทำลายไก่ก็ไม่ป้องกันตนเองให้ถูกวิธี เสี่ยงต่อการติดโรคและการกระจายโรค
 
8. เชื้อที่ระบาดครั้งนี้ดื้อต่อยา amantadine เหลือใช้ได้แต่ oseltamivir ซึ่งถ้าใช้ไม่ถูกวิธีเชื้อก็มีโอกาสดื้อยาได้โดยง่าย
 
9. ห้องปฏิบัติการของปศุสัตว์ยังไม่พัฒนา ข้อมูลทางระบาดวิทยารวมทั้งระบบการเฝ้าระวังของคนกับของสัตว์ยังไม่ประสานกันและอยู่คนละกระทรวง ห้องปฏิบัติการของคนและสัตว์ไม่มีการประสานงานกัน ทั้งที่โรคเกิดใหม่ในคน 11 โรคจาก 12 โรคติดมาจากสัตว์ เช่น เอดส์จากลิง SARS จากชะมด นิปาห์ ที่ระบาดในหมูและคนที่มาเลเซียจากค้างคาว ไข้สมองอักเสบเวสไนล์จากนก monkeypox จากกระรอกและสัตว์แทะ โรควัวบ้าจากวัว เป็นต้น
 
10. ประเทศแถบนี้ไม่มีการเตรียมเงินสำรองไว้จ่ายให้กับผู้เลี้ยงสัตว์ปีกเวลาเกิดโรคระบาดทำให้ผู้เลื้ยงสัตว์ไม่ยอมทำลายสัตว์ทันทีแถมเคลื่อนย้ายสัตว์หนีทำให้โรคระบาดลุกลามตามไปด้วย
----------------------------------------
 
ถาม โรคไข้หวัดนกติดจากคนไปคนหรือไม่
 
ตอบ ในการระบาดที่ฮ่องกงมีคนมีสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วย มีการติดเชื้อโดยไม่มีอาการ ประมาณ 1% ในเดือนมกราคม 2546 พ่อลูกจากฮ่องกงไปติดไข้หวัดนกทั้งคู่จากประเทศจีน พ่อตายแต่ลูกรอดในเดือนมกราคม 2547 แม่ลูกจากสุโขทัยติดไข้หวัดนก ตายทั้งสองคน แม่ตายก่อนหลายวัน ที่ประเทศเวียตนาม เมื่อเดือนมกราคม 2547 มีแม่ลูกป่วยและตายหนึ่งคู่ นอกจากนี้มีชายหนุ่มอายุ 31 ปีเป็นไข้หวัดนกตายในวันที่ 12 มกราคม ในวันที่ 13 มกราคม มีน้องสาว 2 คนป่วยและตายในวันที่ 23 มกราคม ประวัติการสัมผัสเป็ดในน้องสาวหนึ่งคนแต่น้องสาวอีกคนประวัติไม่ชัดเจนทำให้สงสัยติดจากพี่ชายหรือไม่ภรรยาของผู้ชายอาการไม่มาก เป็นไปได้ว่าผู้หญิงสองคนคือน้องสาวและภรรยานี้ติดจากพี่ชาย หรือไปรับเชื้อมาจากไก่ โดยตรงเพราะช่วงนั้นมีการระบาดของไข้หวัดนกในไก่อยู่ การที่พ่อกับลูก หรือแม่กับลูก หรือพี่น้องท้องเดียวกันป่วยและตายเหมือนกันทำให้น่าสงสัยว่าพันธุกรรมมีส่วนเกี่ยวข้อง คนทั่วไปไม่มีพันธุกรรมเสี่ยงจึงไม่เป็นโรคถึงแม้จะได้รับเชื้อก็ตาม ขณะนี้ยังไม่พบว่ามีพันธุกรรมของไข้หวัดในคนเข้าไปอยู่ในพันธุกรรมของเชื้อไข้หวัดนก และยังไม่มีหลักฐานว่าเชื้อไข้หวัดนกนี้ได้กลายพันธ์เป็นเชื้อที่ก่อโรคในคนทั่วไปได้
----------------------------------------
 
ถาม การระบาดนี้ใครรับผิดชอบ
 
ตอบ การระบาดนี้ถือเป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติ เกิดขึ้นในหลายประเทศพร้อมกัน เป็นการระบาดของโรคนี้ครั้งแรกในประเทศไทย เรายังไม่มีประสบการณ์เราจะต้องร่วมใจกันกำจัดโรคนี้ให้หมดจากประเทศไทยโดยเร็วที่สุดก่อนที่เชื้อจะกลายพันธุ์สร้างปัญหามากกว่านี้ เราน่าจะต้องมาทบทวนถึงมาตรการที่ได้ทำไป ว่ามีข้อบกพร่องอะไรบ้างและหาทางป้องกันไม่ให้เกิดขึ้นอีก และต้องมีการวางแผนไว้ล่วงหน้าเป็นขั้นตอน
----------------------------------------
 
ถาม รัฐบาลอเมริกาเขาแนะนำประชาชนของเขาเกี่ยวกับไข้หวัดนกในเอเซียว่าอย่างไร
 
ตอบ เขายังแนะนำให้คนอเมริกันเดินทางไปยังประเทศไทยได้ตามปรกติ เขามีข้อเตือนสองข้อคือ อย่าไปที่ฟาร์มไก่หรือเป็ด อย่าไปตลาดที่ขายสัตว์ที่มีชีวิต เขาไม่ได้ห้ามคนอเมริกันกินไก่หรือไข่ในประเทศไทย เขาไม่กลัวว่าจะเกิดโรคจากการรับประทาน เพราะเขารู้ดีว่าโรคนี้ติดจากการหายใจไม่เกี่ยวกับการรับประทาน
----------------------------------------
 
ถาม กินไข่และไก่จะทำให้เป็นโรคไข้หวัดนกหรือไม่
 
ตอบ เมื่อเดือนพฤศจิกายนและเดือนธันวาคม ทุกคนกินไก่และไข่ตามปรกติทั้งๆ ที่โรคไข้หวัดนกระบาดหลายจังหวัด ไม่ปรากฏว่ามีใครป่วยจากการกินไก่หรือไข่ ถ้ากินแล้วทำให้เกิดโรคได้คนไทยคงตายไปหลายแสนคน แต่ความจริงไม่มีใครป่วยหรือตายจากการกิน พอรัฐบาลประกาศว่ามีไข้หวัดนกคนไทยกลับตกใจไม่กล้ากินไก่
 
 
 
ที่มา: ศ.น.พ.สมศักดิ์ โล่ห์เลขา
นายกแพทยสภาและนายกสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย
http://www.pidst.or.th/birdflu1.html

คำสงวนสิทธิ์

รายงานฉบับนี้เป็นการนำเสนอข้อมูลที่ได้รวบรวมจากแหล่งต่างๆ ที่น่าเชื่อถือในเชิงวิเคราะห์ มีวัตถุประสงค์ต้องการเผยแพร่เพื่อประโยชน์ด้านการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และประโยชน์แก่ส่วนรวม ไม่ได้เจตนาแนะนำข้อมูลเพื่อการวินิจฉัยโรคหรือการรักษาโรค ตลอดจนไม่ใช่เพื่อการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์หรือมีเจตนาเอื้อผลประโยชน์ทางธุรกิจใดๆ ศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพ เครือโรงพยาบาลกรุงเทพ จึงไม่ขอรับรองความถูกต้อง ครบถ้วน สมบูรณ์ และเป็นปัจจุบัน ของข้อมูลเกี่ยวกับยา โรค สาเหตุ อาการ วิธีการดูแลรักษา นวัตกรรมหรือเทคโนโลยีใหม่ๆ บางส่วนยังไม่มีการรับรองผลของการใช้งาน รวมทั้งไม่มีหลักฐานรับรองที่สมบูรณ์ครบถ้วน ดังนั้น ผู้ใช้ข้อมูล ควรใช้วิจารณญาณในการรับข้อมูลหรือปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพเพิ่มเติม หากมีการนำข้อมูลไปใช้โดยไม่ปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ ทางศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพจะไม่รับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการใช้ หรือการอ้างอิงข้อมูลจากรายงานฉบับนี้ และศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพขอสงวนสิทธิ์ในการแก้ไข ดัดแปลงรายงานฉบับนี้โดยไม่ต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้า

บทความที่เกี่ยวข้อง

น้ำดี (bile)

2 สิงหาคม 2556 24.074

น้ำดี (bile) เป็นสารสำคัญที่สร้างมาจากตับ ซึ่ง ในคนจะสร้างประมาณวันละ 600 ซีซี เมื่อแรกสร้างจะมีน้ำอยู่ถึงร้อยละ 97 แล้วจะถูกเก็บไว้ที่ถุงน้ำดี

ไขมัน : ความสำคัญต่อร่างกาย

6 มิถุนายน 2556 3.038

ร่างกายคนเราจำเป็นต้องได้รับสารอาหารที่สำคัญครบทั้ง 6 ประเภท ได้แก่ โปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน วิตามิน เกลือแร่ และน้ำ จึงจะทำให้อวัยวะต่างๆทำหน้าที่ได้ตามปกติ

การออกกำลังกายในหญิงตั้งครรภ์

16 กุมภาพันธ์ 2557 7.316

คนตั้งครรภ์ไม่ใช่คนป่วย แต่คนตั้งครรภ์มีการเปลี่ยนแปลงทางสรีระวิทยา ที่ข้อต่อและกล้ามเนื้อ จากการที่น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น ซึ่งเสี่ยงต่อการบาดเจ็บได้ง่ายจึงสามารถออกกำลังกายได้และควรทำอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้สุขภาพกายแข็งแรง จิตใจแจ่มใส ร่าเริง ได้

ค้าหาข้อมูลสุขภาพ