Articles

พังผืดภายในช่องท้อง

By noppol
7

พังผืดภายในช่องท้อง

เรียกว่า abdominal adhesions มีลักษณะเป็นเนื้อเยื่อไฟบรินที่เกิดขึ้นผิดปกติภายในช่องท้อง พังผืดจะทำให้อวัยวะต่าง ๆ ภายในช่องท้องถูกขึงยึดหรือดึงรั้งให้ติดกัน หรืออาจทำให้ไปติดกับผนังหน้าท้องก็ได้ พังผืดภายในช่องท้อง ส่วนมากเกิดจากการผ่าตัดในช่องท้อง ซึ่งระหว่างการผ่าตัดช่องท้องอวัยวะต่าง ๆ เช่น ลำไส้ จะถูกจับต้อง เคลื่อนย้าย ไปจากตำแหน่งปกติพังผืดภายในช่องท้อง อาจเกิดขึ้นจากโรคเยื่อบุช่องท้องอักเสบ ซึ่งเกิดการติดเชื้อแพร่กระจายไปที่เยื่อบุช่องท้อง เยื่อบุช่องท้องปกคลุมอวัยวะภายในช่องท้อง เยื่อบุช่องท้องอักเสบ ส่วนใหญ่เกิดขึ้นตามหลัง โรคไส้ติ่งอักเสบ หรือโรคติดเชื้ออื่น ๆ ของอวัยวะในช่องท้อง สาเหตุที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งของภาวะเยื่อพังผืดในช่องท้อง เกิดจากโรคเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ ซึ่งเป็นภาวะอักเสบที่เกิดขึ้นในเพศหญิง และการอักเสบลุกลามเข้ามาในช่องท้อง นอกจากนี้ผู้ป่วยที่ได้รับอุบัติเหตุรุนแรงภายในช่องท้องก็มีโอกาสที่จะเกิดพังผืดภายในช่องท้องได้บ่อยผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีพังผืดภายในช่องท้อง จะไม่ทำให้เกิดปัญหาอะไร และมักไม่มีอาการผิดปกติแต่อย่างไร แต่ก็มีบางรายที่เกิดปัญหา ซึ่งจริง ๆ แล้วต้องถือว่าพบได้น้อย ปัญหาเกิดขึ้นเนื่องจากพังผืดภายในช่องท้องเกิดไปอุดตันลำไส้เข้า โดยอาจเกิดการอุดตันเพียงบางส่วน หรือเกิดการอุดตันลำไส้ทั้งหมดภาวะลำไส้อุดตัน หรือที่เรียกว่า bowel obstruction เป็นภาวะที่อันตรายมาก ทำให้เกิดการเสียชีวิตได้ในอัตราประมาณร้อยละ 5 ของผู้ป่วยทั้งหมด บางครั้งการอุดตันเกิดขึ้นแบบชั่วคราว ส่วนของลำไส้ที่อุดตัน อาจเกิดขึ้นชนิดเป็น ๆ หายๆ อาการจะเป็น ๆ หาย ๆ ตามไปด้วยอย่างไรก็ตามพบว่าร้อยละ 10 ของลำไส้เล็กอุดตั้นจะเกิดขึ้นที่แถบพังผืด โดยแถบพังผืดจะทำให้เลืดไม่สามารถไหลเวียนไปเลี้ยงลำไส้ส่วนนั้นได้ เมื่อเลือดไม่สามารถไปเลี้ยงลำไส้ส่วนนั้น ก็ทำให้ลำไส้ตาย เรียกว่า strangulation ภาวะดังกล่าวนี้จะเกิดขึ้นแบบทันทีทันใด และถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉินทางศัลยกรรม ต้องรีบนำผู้ป่วยไปตรวจรักษาโรงพยาบาล เพื่อรับการผ่าตัดฉุกเฉินให้ทันท่วงที ในกรณีที่เกิดภาวะลำไส้ตาย พบว่าอัตราการเสียชีวิตสูงมาก โดยเฉลี่ยประมาณร้อยละ 40 ของผู้ป่วยทั้งหมดจะเสียชีวิตตัวเลขสถิติทางศัลยกรรม พบว่าพังผืดภายในช่องท้อง จะพบได้น้อยมาก ในผู้ที่ไม่เคยได้รับการผ่าตัดช่องท้อง และพังผืดภายในช่องท้อง จะพบได้บ่อยในผู้ที่ได้รับการผ่าตัดช่องท้องหลายครั้ง

อาการของโรค

ในผู้ป่วยส่วนใหญ่ พังผืดภายในช่องท้องไม่ทำให้เกิดอาการแต่อย่างใด ส่วนหนึ่งเป็นเพราะพังผืดอยู่ในตำแหน่งที่ไม่ทำให้เกิดอาการผิดปกติ แต่ถ้าพังผืดไปดึงรั้งเส้นประสาท ไม่ว่าจะเป็นตำแหน่งใด หรืออวัยวะใด ก็จะทำให้เกิดอาการเจ็บปวดได้พังผืดภายในช่องท้องที่ทำให้ลำไส้อุดตันเป็นครั้งคราว จะทำให้เกิดอาการปวดท้อง อาการปวดมักเกิดระหว่างออกกำลังกาย หรือทำงานบ้าน โดยเฉพาะเวลาที่ยืดหน้าท้องมาก ๆพังผืดภายในช่องท้องที่ทำให้ลำไส้อุดตันที่รุนแรง จะเกิดอาการดังต่อไปนี้ ปวดท้องอย่างรุนแรง และมีโน้วโน้มที่จะปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ ระยะหลัง ๆ จะรู้สึกปวดท้องเกือบตลอดเวลา คลื่นไส้ อาเจียน ท้องอืดไม่ผายลม และเสียงลำไส้ลดน้อยลง นอกจากนี้ จะพบว่าผู้ป่วยมีอาการแสดงของภาวะร่างกายขาดสารน้ำ ได้แก่ ผิวแห้ง ปากแห้ง ลิ้นแห้ง กระหายน้ำมาก ปัสสาวะน้อยลง หัวใจเต้นเร็ว และความดันโลหิตลดต่ำพังผืดภายในช่องท้องที่ทำให้เกิดภาวะลำไส้ตาย ผู้ป่วยจะมีอาการปวดท้องรุนแรงมาก อาจจะปวดเสียด ปวดจี้ด ๆ หรือปวดตื้อ ๆ ก็ได้ ท้องเริ่มอืด กดเจ็บบริเวณหน้าท้อง แตะแทบไม่ได้ และจะมีไข้หัวใจเต้นเร็ว ความดันโลหิตลดต่ำ ร่วมด้วย หากทิ้งไว้อาจทำให้เกิดภาวะช้อค

การวินิจฉัยโรค

หลักการวินิจฉัยโรคพังผืดภายในช่องท้อง ประกอบด้วยการซักถามประวัติอาการโดยละเอียด ประวัติการผ่าตัดในอดีต แพทย์จะทำการตรวจร่างกาย โดยเฉพสะอย่างยิ่งบริเวณหน้าท้องพิจารณาตรวจทางทวารหนัก และตรวจภายในสำหรับผู้หญิง อาจพิจารณาตรวจเลือดเพิ่มเติม ตรวจเอ็กซเรย์ เช่น ภาพรังสีทรวงอก ภายรังสีช่องท้อง อย่างไรก็ตามในกรณีที่สงสัยภาวะลำไส้ตาย อาจวินิจฉัยได้จากการผ่าตัดเท่านั้น

แนวทางการรักษา

หลักการรักษาพังผืดภายในช่องท้อง ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของพังผืด ขนาดความมากน้อยที่เกิดจากการดึงรั้ง และความรุนแรงของปัญหาที่เกิดขึ้น ในกรณีที่อาการไม่รุนแรง อาจไม่ต้องผ่าตัดรักษา แต่ในรายที่อาการุนแรง จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดรักษาทุกราย เทคนิคการผ่าตัดทำได้สองวิธี คือ ผ่าตัดโดยการใช้กล้อง และผ่าตัดผ่านทางหน้าท้องปกติการผ่าตัดโดยใช้กล้อง เรียกว่า laparoscopy ศัลยแพทย์จะสอดใส่กล้องผ่าตัด ผ่านทางช่องเล็ก ๆ ที่ผนังหน้าท้อง เมื่อเห็นพังผืดภายในช่องท้อง ก็จะทำการตัดเลาะออก เรียกว่า adhesiolysisส่วนการผ่าตัดผ่านทางหน้าท้องปกติ เรียกว่า laparotomy แพทย์เปิดแผลผ่าตัดที่ผนังหน้าท้อง และตรวจสภาพภายในช่องท้อง รวมทั้งตำแหน่งของพังผืดภายในช่องท้องอย่างละเอียด รายละเอียดเทคนิคการผ่าตัดขึ้นกับปัญหาที่เกิดขึ้นในผู้ป่วยแต่ละรายในกรณีที่เกิดภาวะลำไส้อุดตันเพียงบางส่วน อาจรอการผ่าตัดไว้ก่อนได้ภายในเวลา 12 ถึง 24 ชั่งโมงเพื่อแก้ไขภาวะร่างกายขาดสารน้ำให้เรียบร้อยเสียก่อนรวมทั้งการใส่สายยางเข้าไปในกระเพาะอาหารจะช่วยบรรเทาอาการปวด อาการคลื่นไส้ และยังป้องกันท้องไม่ให้อืดเพิ่มมากขึ้นอีกด้วยสำหรับในกรณีลำไส้ตายและอาการรุนแรง จำเป็นต้องผ่าตัดทันทีเป็นกรณีที่ฉุกเฉิน เพื่อตัดส่วนที่เป็นพังผืดภายในช่องท้องออกไป และทำให้เลือดกลับมาไหลเวียนไปเลี้ยงลำไส้ได้ตามปกติ

ศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพ ในเครือ บริษัท กรุงเทพดุสิตเวชการ จำกัด (มหาชน)
ผู้ประพันธ์