Articles

กระดูกขากรรไกร

By noppol
6

กระดูกขากรรไกร

ช่องปากของมนุษย์มีโครงสร้างที่เป็นกระดูกล้อมรอบและรองรับอยู่ โครงสร้างกระดูกดังกล่าว คือกระดูกขากรรไกรล่าง และกระดูกขากรรไกรบน กระดูกขากรรไกรทั้งสองยังมีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องอย่างใกล้ชิดและเป็นส่วนที่สำคัญของโครงสร้างใบหน้าและกะโหลกศีรษะ กระดูกขากรรไกรล่างมีข้อต่อขากรรไกรคู่ ซึ่งแตกต่างไปจากกระดูกชิ้นอื่นๆ ของร่างกายที่เป็นข้อต่อเดี่ยว ข้อต่อขากรรไกรล่างจะอยู่หน้าหู ใต้ต่อกระดูกฐานสมองตอนกลางหากอ้าปากแล้วใช้มือแตะไปที่บริเวณหน้าใบหู จะสัมผัสได้กับการขยับของกระดูกข้อต่อขากรรไกรดังกล่าว ตัวกระดูกขากรรไกรล่างยึดเหนี่ยวสัมพันธ์กับกระดูกขากรรไกรบน คอ หรือกะโหลกศีรษะด้วยเส้นเอ็น กล้ามเนื้อ และลิ้น กระดูกขากรรไกรล่างเป็นกรอบ หรือโครงที่สำคัญมากของช่องปาก ดังนั้นหากกระดูกขากรรไกรล่างผิดรูป เช่น เล็กหรือใหญ่เกิน ช่องปากจะผิดรูปตามไปด้วยหรือหากขากรรไกรล่างเกิดโรค ก็จะส่งผลทั้งต่อรูปร่างและหน้าที่ของอวัยวะภายในช่องปากเช่นกันกระดูกขากรรไกรบนแตกต่างไปจากกระดูกขากรรไกรล่างหลายประการ โดยในแง่ของโครงสร้างทางกายวิภาค กระดูกขากรรไกรบนยึดแน่นกับกระดูกใบหน้าชิ้นอื่นโดยไม่ผ่านข้อต่อเช่นขากรรไกรล่าง จึงเป็นเหมือนชิ้นเดียวกับกระดูกใบหน้า ตำแหน่งและรูปร่างของกระดูกขากรรไกรบนแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับนัยน์ตา จมูก ปาก โหนกแก้มและคอหอย ในภาวะที่ปกติ การทำหน้าที่ของฟัน เช่น การเคี้ยวอาหาร จะเกิดแรงเคี้ยวอาหาร ส่งผลกระทบต่อขากรรไกรบนและต่อเนื่องไปยังกระดูกใบหน้า จนบ่อยครั้งที่แรงเคี้ยวอาหารกระจายไปที่กะโหลกศีรษะในภาวะเช่นการเคี้ยวอาหารหรือการทำหน้าที่อื่นๆ ของระบบช่องปากและขากรรไกร จะมีอวัยวะหลายชนิดต่างระบบกันเข้ามาช่วยกันทำหน้าที่ เช่น สมองส่วนกลางสั่งงานกล้ามเนื้อบดเคี้ยวที่มีอยู่ 8 มัด และกล้ามเนื้อช่วยเหลือระบบบดเคี้ยวอีกหลายมัด ให้ทำหน้าที่ดึงรั้งเยื้องกรายยืดหด อันมีผลทำให้ข้อต่อขากรรไกรเคลื่อนไหว ขากรรไกรล่างเคลื่อนไหว พร้อมกับลิ้น ริมฝีปาก แก้มกล้ามเนื้อใบหน้าก็ทำหน้าที่สอดคล้องต้องกันไปด้วย ต่อมน้ำลายถูกกระตุ้นให้หลั่งน้ำลายออกมาคลุกเคล้าอาหาร ก่อให้เกิดผลต่างๆ เช่น เคี้ยวอาหาร ลิ้นรับรส ทำการกลืน สีหน้าแสดงความอร่อยและพอใจ เป็นต้นการเกาะของกระดูกขากรรไกรในสัตว์ชนิดต่างๆ แตกต่างกันได้หลายรูปแบบ กระดูกขากรรไกร ปรากฎครั้งแรกในปลากลุ่มพลาโซเดิร์ม (placodermi) โดยทั้งนี้กระดูกขากรรไกรเปลี่ยนแปลงมาจากแบรงเคียลอาร์ชคู่ที่ 1 หรือที่เรียกว่าแมนดิบูลาร์อาร์ช ลักษณะโครงสร้างภายในเป็นส่วนผสมของเนื้อกระดูกสองชนิดที่ทำให้กระดูกขากรรไกรยึดเกาะกับกะโหลกศีรษะได้อย่างมั่นคงแข็งแรงการเกาะของกระดูกขากรรไกรพบได้หลายแบบ และเมื่อสัตว์มีวิวัฒนาการสูงขึ้น ขากรรไกรล่างจะเจริญดีและแข็งแรงขึ้น โดยถูกแทนที่ด้วยกระดูกเดอร์มัล ซึ่งตอนแรกมีจำนวนหลายชิ้น ต่อมาก็จะลดลงเหลือเพียงกระดูกเดนทารีเท่านั้น และมีขนาดใหญ่แข็งแรง ดังเช่นที่พบในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมนั่นเองภยันตรายและการบาดเจ็บของช่องปาก กระดูกขากรรไกร และใบหน้าเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยใบหน้าของคนเรามักได้รับบาดเจ็บอยู่เสมอ และเมื่อได้รับบาดเจ็บแล้ว ช่องปากขากรรไกรก็มักหลีกไม่พ้นที่จะเป็นส่วนหนึ่งของการบาดเจ็บนั้น อาจแบ่งจำแนกลักษณะของการบาดเจ็บออกได้เป็นชนิดเนื้อเยื่ออ่อนบาดเจ็บอย่างเดียว ชนิดเนื้อเยื่ออ่อนบาดเจ็บร่วมกับกระดูกใบหน้ารวมทั้งกระดูกขากรรไกร ชนิดที่ฟันและเหงือกบาดเจ็บ และชนิดกระดูกขากรรไกรบาดเจ็บอย่างเดียว ซึ่งพบได้ไม่มากนัก การดูแลรักษาการบาดเจ็บแต่ละชนิดแตกต่างกันออกไปตามความรุนแรงและจำเป็นต้องพิจารณาให้กลับมาทำหน้าที่ได้ใกล้เคียงปกติมากที่สุดด้วยเสมอ

นพ. วรวุฒิ เจริญศิริ
ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ
ผู้ประพันธ์