Articles

น้ำดี (bile)

By noppol
12

น้ำดี (bile)

เป็นสารสำคัญที่สร้างมาจากตับ ซึ่ง ในคนจะสร้างประมาณวันละ 600 ซีซี เมื่อแรกสร้างจะมีน้ำอยู่ถึงร้อยละ 97 แล้วจะถูกเก็บไว้ที่ถุงน้ำดี ต่อมาน้ำและเกลือแร่ที่ละลายในน้ำถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย ทำให้น้ำดีเข้มข้นขึ้น เมื่ออาหารผ่านมาถึงลำไส้เล็กส่วนต้น ถุงน้ำดีจะถูกกระตุ้นให้บีบตัวปล่อยน้ำดีลงไปสู่ลำไส้เล็ก เพื่อช่วยย่อยอาหารไขมัน น้ำดีที่สร้างจากตับมีพีเอชเป็นด่าง (7.8-8.0) ส่วนน้ำดีที่อยู่ในถุงน้ำดีมีพีเอชเป็นกรด (7.0-7.4) และในน้ำดีจะไม่มีน้ำย่อยอาหาร

ส่วนประกอบของน้ำดี

น้ำดีประกอบด้วยสามส่วนด้วยกัน ส่วน แรกเป็นน้ำและเกลือแร่ที่ละลายอยู่ในน้ำ ได้แก่ โซเดียม โปตัสเซียม แคลเซียม แมกนีเซียม คลอไรด์ และไบคาร์บอเนต ส่วนนี้มีปริมาณมากที่สุด มากกว่าร้อย 97 ของทั้งหมด ส่วนที่สองเป็นของแข็ง ได้แก่ เกลือน้ำดี สารมีสี (บิลลิรูบิน) โคเลสเตอรอล ฟอสโฟไลปิด ไขมัน และโปรตีน ส่วนที่สามเป็นเอ็นซัยม์ชื่อ อัลคาไลน์ ฟอสฟาเทส

ถุงน้ำดีคืออะไร

ถุงน้ำดี (gall bladder) ถือ เป็นอวัยวะที่สำคัญอย่างหนึ่งของร่างกาย โดยอยู่ใต้ต่อตับบริเวณชายโครงด้านขวา ถุงน้ำดีมีรูปร่างคล้ายลูกแพร์ ยาวประมาณ 9 เซนติเมตร ถุงน้ำดีจะเป็นที่เก็บน้ำดีซึ่งสร้างจากตับ และจะมีท่อน้ำดีไปเปิดสู่ลำไส้เล็กส่วนต้น โดยน้ำดีมีหน้าที่ย่อยอาหารประเภทไขมัน

ความผิดปกติของถุงน้ำดีที่พบได้บ่อยมีอะไรบ้าง

ความผิดปกติของถุงน้ำดีที่พบบ่อย คือ นิ่วในถุงน้ำดี และถุงน้ำดีอักเสบ นิ่วในถุงน้ำดีมักพบผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงที่มีรูปร่างค่อนข้างอ้วน และอยู่ในวัยกลางคนอายุประมาณ 40 ปีขึ้นไป ผู้ป่วยที่มีนิ่วในถุงน้ำดีอาจไม่มีอาการใด ๆ เลย หรือบางรายอาจมีอาการแน่นอึดอัด เหมือนอาหารไม่ย่อยภายหลังรับประทานอาหาร โดยเฉพาะถ้าเป็นอาหารที่มีไขมันสูง จะยิ่งมีอาการมากขึ้น
โรคของถุงน้ำดีเป็นโรคของผู้สูงอายุที่มักพบในคนค่อนข้างอ้วน อยู่ ดีกินดีมีไขมันในเลือดสูงเป็นประจำ และมักจะเป็นกับคนที่นั่งอยู่กับโต๊ะทำงาน หรือไม่ก็ดื่มค่อนข้างจัด พออายุเข้าเลข 50 ปี ก็มักจะปรากฎอาการให้เห็น ผู้หญิงมักจะเป็นโรคนี้มากกว่าผู้ชายประมาณ 2 เท่า

อาการเป็นอย่างไร

อาการของโรค มัก จะเจ็บบริเวณชายโครงขวาของท้องตอนบน บางทีเจ็บร้าวไปถึงไหล่ขวา มักจะมีอาการอึดอัดหลังกินอาหาร เพราะอาหารย่อยไม่ดี เนื่องจากน้ำดีถูกอุดตันจึงออกมาย่อยไขมันไม่ได้ ท้องจึงอืด ถ้ามีก้อนนิ่วใหญ่ไปอุดตันท่อ น้ำดีเต็มที่ก็จะมีอาการดีซ่าน ตาเหลืองตัวเหลือง
โรคถุงน้ำดีอักเสบ

โรคถุงน้ำดีอักเสบ มัก จะเกิดร่วมกับคนที่มีนิ่วในถุงน้ำดี อาการของโรคนี้มักจะมีไข้สูง ปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา อาจมีคลื่นไส้อาเจียนและตาเหลืองร่วมด้วย ถ้าสงสัยว่าจะเป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของถุงน้ำดี โดยมีอาการดังกล่าวข้างต้นมาแล้ว ท่านควรไปพบแพทย์ เพื่อการตรวจวินิจฉัยที่ถูกต้อง โดยแพทย์จะสอบถามอาการอย่างละเอียด ตรวจร่างกายเพื่อการวิเคราะห์โรคให้ถูกต้อง แพทย์อาจต้องส่งไปทำอัลตราซาวด์ของช่องท้อง ซึ่งสามารถบอกได้ว่าผู้ป่วยมีนิ่วในถุงน้ำดีหรือมีอาการอักเสบของถุงน้ำดี หรือไม่ การทำอัลตราซาวด์จะไม่ทำให้เกิดความเจ็บปวดต่อผู้ป่วยแต่อย่างใด

นิ่วในถุงน้ำดี

สำหรับนิ่วในถุงน้ำดี ถ้า ไม่มีอาการใด ๆ เลย แพทย์อาจจะยังไม่ทำการผ่าตัดก็ได้ แต่ถ้ามีอาการแน่นท้อง ท้องอืดเป็น ๆ หาย ๆ มานาน แพทย์จะแนะนำให้ผู้ป่วยว่าควรผ่าตัดนิ้วในถุงน้ำดีออก อาการแน่นท้องซึ่งมีสาเหตุจากนิ่วในถุงน้ำดีก็จะดีขึ้น ในปัจจุบัน การผ่าตัดนิ่วในถุงน้ำดีมีความก้าวหน้าขึ้นมาก ผู้ป่วยสามารถผ่าตัดเอานิ่วและถุงน้ำดีออก โดยใช้กล้องส่องเข้าไปในช่องท้อง ทำให้ผู้ป่วยไม่ต้องอยู่โรงพยาบาลนาน และแผลผ่าตัดก็ไม่ยาว มีเฉพาะแผลที่เจาะรูใส่เครื่องมือเข้าไปเท่านั้น

การรักษาโรคถุงน้ำดีอักเสบ

ส่วนโรคถุงน้ำดีอักเสบ การ รักษาจำเป็นต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์ และผู้ป่วยมีความจำเป็นต้องอยู่ในโรงพยาบาล เพราะจะต้องได้รับยาปฏิชีวนะทางเส้นเลือด ในกรณีที่ผู้ป่วยมีโรคอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น โรคเบาหวาน อาจทำให้ภาวะถุงน้ำดีอักเสบอย่างรุนแรงมีอันตรายจนถึงเกิดภาวะเป็นหนองในถุง น้ำดี และมีการติดเชื้อในกระแสเลือดตามมาได้ ถ้าไม่ได้รับการรักษาให้ทันท่วงที หลังจากผู้ป่วยได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะจนหายดีแล้ว ควรส่งผู้ป่วยไปหาศัลยแพทย์เพื่อให้แพทย์พิจารณาว่าจำเป็นต้องได้รับการผ่า ตัดหรือไม่

ที่มา : นพ.วรวุฒิ เจริญศิริ
ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ
ศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพ ในเครือ บริษัท กรุงเทพดุสิตเวชการ จำกัด (มหาชน)453 บทความ
ผู้ประพันธ์