โรคลูปัสคืออะไร

โรคเอส แอล อี (SLE) หรือที่เรียกสั้นๆ ว่าโรคลูปัส เป็นคำย่อที่มาจากชื่อโรคในภาษาอังกฤษ ว่า Systemic lipus erythematosus เป็นโรคที่พบในผู้หญิงบ่อยกว่าในผู้ชายประมาณ 10 เท่า โรคลูปัสเป็นโรคที่มีอาการแสดงได้หลายแบบ ผู้ป่วยแต่ละคนที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นลูปัสเหมือนกัน อาจมีอาการคนละแบบ และอาจไม่เคยมีอาการที่ผู้ป่วยอีกคนเป็นเลยก็ได้ ดังนั้น ผู้ป่วยโรคนี้แต่ละคน อาจได้รับการรักษาคนละแบบ ยาคนละอย่าง การรักษานี้ควรอยู่ภายใต้การดูแลของอายุรแพทย์โรคข้อ และผู้ป่วยควรใส่ใจในการดูแลตนเองด้วย

โรคลูปัส เกิดจากอะไร

โรคเอส แอล อี หรือโรคลูปัส เป็นโรคที่มีการอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ การอักเสบนี้เป็นแบบเรรื้อรังและเกิดขึ้นในอวัยวะต่างๆ ได้หลายอวัยวะ ได้แก่ ข้อ ผิวหนัง ไต เป็นต้น ถึงแม้โรคลูปัสจะเป็นโรคเรื้อรัง การดำเนินโรคประกอบด้วยระยะโรคกำเริบสอดแทรกด้วยระยะที่โรคสงบ ในช่วงที่โรคกำเริบนั้น ความรุนแรงของโรคก็แตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย
โรคลูปัสเป็นโรคภูมิแพ้ตัวเองชนิดหนึ่ง (autoimmune disease) เกิดจากการที่ร่างกายสร้างสารขึ้นมาต่อต้านตัวเอง ทำให้เกิดการอักเสบขึ้นจากการเข้ามาของเม็ดเลือดขาวและเซลล์อื่นๆ สู่บริเวณที่อักเสบ สาเหตุที่ร่างกายสร้างสารขึ้นมาต่อต้านตนเองนั้น ยังไม่พบแน่ชัด แต่น่าจะมีพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมเข้ามาเกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการค้นพบที่ยืนยันว่าอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งทำให้เกิดโรคนี้

ใครเป็นโรคลูปัส

โรคลูปัสเป็นโรคที่พบได้ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ โดยเฉพาะในช่วงอายุ 20-40 ปี ผู้หญิงเป็นโรคนี้มากกว่าผู้ชายถึง 10 เท่า ทั้งนี้ผู้ชายและผู้สูงอายุก็มีโอกาสเป็นโรคลูปัสเช่นเดียวกัน ซึ่งการวินิจฉัยอาจล่าช้ากว่าในผู้หญิง เนื่องจากมีอาการน้อยกว่า คนทุกเชื้อชาติมีโอกาสเป็นโรคลูปัส ชาวเอเชียและชาวอัฟริกามักมีอาการของโรครุนแรงกว่าชาวผิวขาว

อาการของโรคลูปัส

อาการของโรคลูปัสเป็นได้หลายแบบในหลายอวัยวะ อาการเหล่านี้อาจค่อยๆ เกิดขึ้นในเวลาเป็นเดือน หรือเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วก็ได้ ได้แก่

• อาการปวดข้อ มีข้อบวม ข้ออักเสบ
• การมีผื่นขึ้นโดยเฉพาะผื่นแพ้แสง ซึ่งมักเป็นบนใบหน้าที่เรียกว่า ผื่นผีเสื้อ และบริเวณคอ
• การมีผื่นที่เรียกว่าผื่น discoid
• การมีไข้ อ่อนเพลีย น้ำหนักลด ผมร่วง ซึ่งอาจร่วงทั่วศีรษะ หรือเป็นหย่อม
• การมีเม็ดเลือดขาว เม็ดเลือดแดง และเกล็ดเลือดต่
• การมีไตอักเสบซึ่งแสดงออกด้วยความดันโลหิตสูง ขาบวม มีไข่ขาวในปัสสาวะ
• การเกิดโรคหลอดเลือดสมองในผู้ที่มีอายุน้อยก็เกิดจากโรคลูปัสได้
• การเกิดเส้นเลือดอักเสบซึ่งแสดงเป็นผื่นหรือจุดเลือดออกบนผิวหนัง มีเลือดออกในทางเดินอาหาร

นอกจากนี้ ยังมีอาการอื่นอีกหลายแบบที่เป็นผลมาจากโรคลูปัสในผู้สูงอายุ อาจมีอาการไม่ชัดเจน เป็นสาเหตุให้วินิจฉัยลำบาก เช่น อาจมีผื่นเพียงเล็กน้อย และปวดข้อบ้าง เป็นต้น

การวินิจฉัยโรคลูปัส

การวินิจฉัยอาศัยการที่เข้าได้กับโรค อาการแสดงจากการตรวจร่างกาย และการตรวจทางห้องปฏิบัติการ การตรวจเลือดที่สำคัญ คือ การตรวจที่เรียกว่า antinuclear antibody หรือเรียกสั้นๆ ว่า ANA ซึ่งพบในผู้ป่วยเกือบทุกราย การตรวจอย่างอื่นเป็นการดูว่ามีอวัยวะใดที่มีการอักเสบเกิดขึ้นจากโรคลูปัสบ้างได้แก่ การตรวจปัสสาวะ การนับเม็ดเลือด การถ่ายภาพรังสีของปอด การทำอัลตราซาวน์หัวใจ เป็นต้น การตรวจในบางครั้งต้องอาศัยการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจด้วย เช่น ผู้ที่เป็นผื่นผิวหนังอาจต้องตัดผิวหนังส่วนนั้นไปตรวจ ผู้ที่มีไตอักเสบอาจต้องตัดชิ้นเนื้อจากไตไปตรวจ

การรักษาโรคลูปัส

การรักษาโรคลูปัสอาศัยอายุรแพทย์โรคข้อและรูมาติกร่วมกับการดูแลตนเองของผู้ป่วย เนื่องจากโรคลูปัสเป็นโรคเรื้อรัง จึงต้องมีการติดตามการรักษาอย่างสม่ำเสมอ ถึงแม้ว่าโรคจะสงบไปแล้ว แพทย์อาจให้ผู้ป่วยทานยาต่ออย่างสม่ำเสมอ เนื่องจากการกำเริบของโรคอาจเกิดขึ้นอีกและอาจมีความรุนแรงน้อยลงหรือมากขึ้นกว่าเดิมก็ได้ การรักษาขึ้นอยู่กับอาการที่เป็น หากมีอาการน้อยและไม่รุนแรง สามารถรักษาได้ด้วยยาแก้อักเสบชนิดที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ และยาต้านมาลาเรียได้ แต่ในผู้ที่มีอาการมากต้องมีการใช้ยาสเตียรอยด์และยากดภูมิคุ้มกันร่วมด้วย เช่น ในผู้ที่มีไตอักเสบ มีเส้นเลือดอักเสบ เป็นต้น ผู้ป่วยควรเข้าใจถึงวิธีการใช้ยาและผลข้างเคียงของยาเหล่านี้ หากเกิดผลข้างเคียง ผู้ป่วยจะได้ทราบและปรึกษาแพทย์ในระยะต้น ถึงแม้ว่ายาเหล่านี้จะมีผลข้างเคียง แต่มีความจำเป็นต้องใช้ในกรณีที่โรคมีอาการรุนแรง เพราะโรคลูปัสเอง อาจกำเริบมากเป็นเหตุให้ถึงแก่ชีวิตได้

ยากดภูมิต้านทานที่แพทย์มักใช้ในโรคลูปัส ได้แก่ ยาซัยทอกแซน (Cytoxan) ยาเซลเซพท์ (Cellcept) ยาอิมมูแรน (Imuran) การใช้ยาเหล่านี้ต้องมีการติดตามกับแพทย์อย่างใกล้ชิด และมีการตรวจเลือดอย่างสม่ำเสมอ

ยาอื่นๆ ที่มีการใช้ในโรคลูปัส ได้แก่ ยาดีเอชอีเอ (DHEA) ยาฉีดริทักซิแมบ (Rituximab) ผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงมากและควบคุมไม่ได้ด้วยการใช้ยาหลายชนิด อาจมีความจำเป็นต้องให้ยากดภูมิต้านทานขนาดสูงมาก ซึ่งอาจทำร่วมกับการเปลี่ยนไขกระดูก

ผลกระทบที่เกิดขึ้นจากโรคลูปัสในระยะยาว

โรคลูปัสเป็นโรคที่ต้องอาศัยการรักษาในระยะยาว และอาจเกิดผลข้างเคียงได้ ได้แก่ การตายของหัวกระดูกสะโพก การขาดประจำเดือน โรคกระดูกผุ เป็นต้น

โรคอื่นที่อาจเกิดร่วมกับโรคลูปัส

โรคแอนติ้ฟอสโฟลิปิดแอนตี้บอดี้ ผู้ที่มีโรคนี้มีการแท้งบ่อย หรือมีการอุดตันของเส้นเลือดทั้งในเส้นเลือดดำและในเส้นเลือดแดง โรคโจเกรน (Sjogren 's syndrome) มีอาการปากแห้ง ตาแห้ง

โรคลูปัสกับการตั้งครรภ์

ผู้หญิงที่ใช้ยากดภูมิต้านทาน ควรมีการคุมกำเนิดที่เชื่อถือได้ เพราะยากลุ่มนี้อาจทำให้เกิดการพิการของทารกในครรภ์ การใช้ยากินเพื่อการคุมกำเนิดอาจจะทำให้โรคลูปัสกำเริบได้ แพทย์มักแนะนำให้ใช้ยาฉีดคุมกำเนิดแทน ผู้ที่เป็นโรคแอนติ้ฟอสโฟลิปิดแอนตี้บอดี้ ที่ต้องการใช้ยาคุมกำเนิดควรปรึกษาแพทย์ก่อน ผู้ป่วยที่ต้องการจะตั้งครรภ์ควรแจ้งแพทย์ล่วงหน้าเพื่อแพทย์จะได้ให้คำแนะนำ เกี่ยวกับช่วงเวลาที่ควรมีครรภ์ ประเมินโรคและปรับยาที่ใช้ ผู้ที่ยังมีโรคกำเริบในอวัยวะที่สำคัญ ควรหลีกเลี่ยงการตั้งครรภ์

บทบาทของอายุรแพทย์โรคข้อ และโรครูมาติก ในการรักษาโรคลูปัส

โรครูมาติก หมายถึง โรคที่เกี่ยวกับข้อและกล้ามเนื้อ โรคที่จัดอยู่ในกลุ่มโรครูมาติก ได้แก่ โรคลูปัส โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรคข้ออักเสบสะเก็ดเงิน โรคไข้รูมาติก โรคข้ออักเสบไรเตอร์ โรคข้ออักเสบรีแอคตีฟ โรคสเคิลโรเดอร์มา โรคกล้ามเนื้ออักเสบจากระบบอิมมูน โรคโจเกรน เป็นต้น (SLE, rheumatoid arthritis, psoriatic arthritis, rheumatic fever, Reiter's syndrome, reactive arthritis, scleroderma, myositis, Sjogren's syndrome) แพทย์โรคข้อและรูมาติกเป็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญในการวินิจฉัยและรักษาโรคกลุ่มนี้ซึ่งมีความซับซ้อน และอาจอาศัยความร่วมมือจากแพทย์สาขาอื่นด้วย

ข้อปฏิบัติสำหรับผู้ป่วยโรคลูปัส

1. การทานอาหารที่มีประโยชน์อย่างเพียงพอ ช่วยลดการอ่อนเพลียและทำให้ร่างกายแข็งแรง อาหารแสลงไม่ปรากฏในโรคลูปัส ดังนั้นจึงไม่ควรจำกัดอาหารเนื่องจากมีความเชื่อบางอย่าง หากผู้ป่วยเป็นโรคความดันสูง แพทย์อาจให้ลดอาหารเค็ม หรือลดอาหารไขมันหากมีไขมันสูง
2. หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ เพราะบุหรี่ทำให้ยาบางอย่างออกฤทธิ์ได้น้อยลง และบุหรี่ส่งเสริมการเกิดโรคเส้นเลือดตีบตัน
3. ควรติดตามการรักษาและทานยาสม่ำเสมอ ในช่วงที่โรคกำเริบต้องมาติดตามบ่อย ช่วงที่โรคสงบก็มีการติดตามน้อยครั้งลง แต่ผู้ป่วยควรระวังระไว หากมีอาการผิดปกติ ควรติดต่อแพทย์โดยเร็ว
4. ผู้ป่วยหญิงที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกันควรใช้ยาคุมกำเนิด เพราะการตั้งครรภ์ขณะที่ใช้ยากดภูมิคุ้มกันอาจทำให้เด็กมีความพิกลพิการได้ แต่ยาคุมกำเนิดอาจทำให้โรคกำเริบ ผู้ป่วยจึงควรปรึกษาแพทย์ถึงชนิดของยาคุมที่จะใช้ และหากต้องการตั้งครรภ์ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน ผู้ที่โรคกำเริบอยู่ควรหลีกเลี่ยงการตั้งครรภ์ แพทย์ต้องปรับยาให้เป็นยาที่ปลอดภัยสำหรับเด็กในครรภ์ และต้องมีการประเมินก่อนการตั้งครรภ์ด้วย
5. ผู้ป่วยควรหลีกเลี่ยงแสงแดดจัด หากจะต้องออกแดด ควรทาครีมกันแดดที่มี SPF อย่างน้อย 15
6. การออกกำลังกายเป็นสิ่งที่มีประโยชน์และควรทำอย่างสม่ำเสมอ
7. หากผู้ป่วยต้องการใช้อาหารเสริม ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ

การวิจัยโรคลูปัส

การวิจัยทางการแพทย์มีได้หลายรูปแบบ ตั้งแต่แบบที่แพทย์เพียงสังเกตอาการ การตอบสนองต่อการรักษา การดำเนินโรคและข้อมูลอื่นๆ ของผู้ป่วยโดยใช้การรักษาที่เป็นมาตรฐานอยู่แล้วไปจนถึงแบบที่นำการรัษาใหม่มาใช้ ที่ยังไม่เคยใช้กับผู้ใดมาก่อน แพทย์ต้องขออนุญาตและให้ผู้ป่วยเซ็นให้ความยินยอมเป็นหลักฐานก่อนที่จะนำข้อมูลของผู้ป่วยไปใช้ หรือก่อนที่จะนำยาใหม่มาใช้กับผู้ป่วย ดังนั้นผู้ป่วยมีสิทธิในการรับทราบเกี่ยวกับการวิจัยในระดับหนึ่งและมีสิทธิที่จะเข้าหรือไม่เข้าร่วมในการวิจัย การวิจัยให้ประโยชน์แก่วงการแพทย์และผู้ป่วยหลายประการ เช่น ผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาที่เป็นมาตรฐานสามารถเข้าร่วมการวิจัยใช้ยาใหม่ เพราะอาจตอบสนองต่อยาใหม่ได้ดีกว่ายามาตรฐาน เป็นต้น
คลินิกอายุรกรรมกรุงเทพ

คลินิกอายุรกรรมกรุงเทพ
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม หรือรับคำปรึกษาจากแพทย์ได้ ที่นี่