ครรภ์เป็นพิษ

ครรภ์เป็นพิษ หรือที่เรียกว่า Toxemia of Pregnancy มักมีอาการเมื่อตั้งครรภ์ได้ 5-6 เดือน ขึ้นไป จนกระทั่งหลังคลอดหนึ่งสัปดาห์ สาเหตุยังไม่ทราบแน่ชัด มักพบในครรภ์แรก ครรภ์แฝด ครรภ์ไข่ปลาอุก และในผู้หญิงที่เคยเป็นเบาหวาน หรือโรคความดันโลหิตสูง หรือโรคไตอยู่ก่อน ภาวะครรภ์เป็นพิษแบ่งเป็นสองชนิด ชนิดแรกผู้ป่วยมีอาการบวม ความดันโลหิตสูง และตรวจพบโปรตีนหรือไข่ขาวในปัสสาวะ อีกชนิดเป็นแบบร้ายแรง โดยจะมีอาการชักหรือหมดสติร่วมด้วย ซึ่งเป็นอันตรายถึงกับเสียชีวิตได้

ภาวะครรภ์เป็นพิษ ถือเป็นภาวะแทรกซ้อนในระหว่างการตั้งครรภ์ที่อันตราย จากสถิติในประเทศไทยพบว่าสาเหตุที่ทำให้มีการเสียชีวิตของมารดาจากการตั้งครรภ์และการคลอดที่สำคัญได้แก่ การตกเลือด ภาวะครรภ์เป็นพิษ และการติดเชื้อ อาการของโรคนี้ ผู้ป่วยจะมีอาการปวดศีรษะ ตามัว คลื่นไส้อาเจียน ปวดตรงใต้ลิ้นปี่ บวมตามมือตามเท้า และใบหน้า ในรายที่เป็นรุนแรง อาจมีภาวะเม็ดเลือดแดงแตก เอนไซม์ตับขึ้นสูง และภาวะเกล็ดเลือดต่ำ ทำให้เลือดออกง่าย อาจมีอาการปวดตรงลิ้นปี่รุนแรง เนื่องจากมีเลือดออกใต้เยื่อหุ้มตับ ในรายที่เป็นชนิดร้ายแรง จะมีอาการชักหรือหมดสติ ซึ่งอาจเกิดก่อนคลอด ขณะคลอด หรือภายในหนึ่งสัปดาห์หลังคลอด ในบางรายอาจมีภาวะหัวใจวายร่วมด้วย ถ้าอาการไม่รุนแรง หลังจากคลอดแล้วภาวะครรภ์เป็นพิษจะค่อยๆ หายไปได้เอง อาการบวมจะยุบหายหมดใน 7 วัน และความดันโลหิตจะลดลงมาเป็นปกติภายใน 6 สัปดาห์หลังคลอด

ภาวะครรภ์เป็นพิษเป็นการตั้งครรภ์ที่มีภาวะแทรกซ้อน ซึ่งบางครั้งประชาชนยังขาดความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง การนำเสนอข้อมูลข่าวสารทางการแพทย์จึงมีส่วนสำคัญอย่างยิ่ง โรคนี้จะตรวจพบว่าผู้ป่วยมีความดันโลหิตสูงมากกว่า 140/90 มิลลิเมตรปรอท ร่วมกับมีอาการบวมหรือตรวจพบมีไข่ขาวออกมาในปัสสาวะ ที่ต้องให้ความสำคัญมากที่สุดคือ การตรวจพบความดันโลหิตช่วงบนมากกว่า 140 มม.ปรอท หรือช่วงล่างมากกว่า 90 มม. ปรอท ถ้าช่วงบนมากกว่า 150 หรือ ช่วงล่างมากกว่า 110 ก็ถือว่ารุนแรง เท้าบวม กดมีรอยบุ๋ม ตรวจปัสสาวะพบสารไข่ขาวหรืออัลบูมิน ซึ่งถ้ายิ่งมีมาก ขนาด 3+ หรือ 4+ ก็ถือว่ายิ่งรุนแรง อาจตรวจพบภาวะซีด จ้ำเขียว เลือดออก การตรวจเลือดอาจจะพบเอนไซม์ตับและสารบียูเอ็นรวมทั้งครีอะตินีนขึ้นสูง

อาการแทรกซ้อนอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ทารกตายในครรภ์ รกลอกตัวก่อนกำหนด เด็กคลอดตัวเล็ก เลือดออกในสมองของหญิงที่ตั้งครรภ์ ในรายที่เป็นครรภ์เป็นพิษชนิดร้ายแรง มีอาการชัก หรือหมดสติ มีอัตราตายได้ถึงร้อยละ 10-15 ภาวะครรภ์เป็นพิษมักเกิดกับหญิงตั้งครรภ์ท้องแรก โดยเฉพาะอายุน้อยตั้งครรภ์ตั้งแต่วัยรุ่น หรือตั้งครรภ์เมื่ออายุมาก หญิงที่ตั้งครรภ์เมื่ออายุมากกว่า 40 ปี จะมีโอกาสเกิดครรภ์เป็นพิษมากกว่าปกติถึง 3 เท่า

การรักษาในกรณีที่ความดันโลหิตสูงมาก ควรรับตัวผู้ป่วยไว้รักษาในโรงพยาบาล ให้นอนพัก และพิจารณาให้ยาลดความดันโลหิตที่เหมาะสม ถ้าเป็นมาก แพทย์จะพิจารณาฉีดยาเพื่อป้องกันอาการชัก เมื่อครรภ์ใกล้กำหนดคลอด แพทย์จะแนะนำวิธีทำให้เด็กคลอด โดยการใช้ยากระตุ้น หากไม่ได้ผลอาจต้องทำการผ่าตัด ในรายที่รุนแรง หากมีอาการชัก หรือหมดสติ ให้ฉีดไดอะซีแพม 1-2 หลอดเข้าหลอดเลือดดำ แล้วส่งโรงพยาบาลด่วน

ในรายที่อาการรุนแรง แพทย์จะพิจารณาสิ้นสุดการตั้งครรภ์เพื่อช่วยชีวิตมารดาไว้ก่อน แต่โดยทั่วโรคนี้สามารถให้การดูแลรักษาให้ปลอดภัยได้ทั้งแม่และเด็กในครรภ์ หากตรวจพบตั้งแต่เริ่มเป็น ดังนั้นจึงควรแนะนำให้หญิงตั้งครรภ์มาฝากครรภ์ตั้งแต่ระยะแรกของการตั้งครรภ์ หมั่นชั่งน้ำหนัก วัดความดันโลหิต และตรวจปัสสาวะ ถ้าพบว่ามีความผิดปกติเกิดขึ้นควรแนะนำไปตรวจรักษาที่โรงพยาบาล นอกจากนี้ควรรับประทานอาหารให้มีประโยชน์ คุณค่ามากที่สุด หมั่นพิจารณาน้ำหนักที่ควรขึ้นตามเกณฑ์ ถ้าขึ้นเดือนละ 2 กิโลกรัมถือว่าปกติ ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่เค็มจัด พักผ่อนนอนหลับให้เพียงพอ และไม่ทำอะไรที่เหนื่อยมากเกินไป

ที่มา : นพ.วรวุฒิ เจริญศิริ
ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ