ขยะมูลฝอยในบ้าน

ขยะมูลฝอยในบ้าน การดูแลขยะมูลฝอยในบ้านให้ได้รับการจัดเก็บที่เหมาะสม นอกจากจะช่วยในการรักษาสิ่งแวดล้อมแล้ว ตัวท่านเอง และบุคคลในบ้านจะได้รับผลโดยตรงจากการกระทำเหล่านี้ได้ทันที เช่น กลิ่นเหม็นจะหมดไป หนู แมลงสาป ก็จะลดน้อยลง เป็นต้น ถ้าหากทุกคนช่วยกันดูแลในบ้านของตนให้ดี ขยะก็จะไม่สร้างปัญหาแก่คนอื่นๆ ทำให้มลพิษต่างๆ ก็จะลดตามลงไปด้วย ขยะอาจตกค้าง และเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตทั้งปวงถ้าเราไม่จัดเก็บให้ถูกวิธี การจัดการด้านการบำบัดมลพิษ และกำจัดขยะนั้น จึงจำเป็นต้องมีการคำนึงถึงการลดปริมาณขยะด้วยวิธีการต่างๆ อันเป็นการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ

เศษกระดาษ เศษถุงพลาสติก เศษผัก เศษอาหาร ใบไม้ ซากสัตว์ รวมถึงวัตถุอื่นๆ ที่มนุษย์ไม่ต้องการเรียกว่า ขยะมูลฝอย ขยะมูลฝอยเกิดจากกิจกรรมในบ้านเรือน โรงงาน โรงเรียน ตลาดร้านค้า ข้างถนน บริเวณที่มีการก่อสร้าง และทุกแห่งที่มีมนุษย์อยู่ เป็นต้น ในบ้านของเราก็มีขยะมูลฝอย ถ้าเราทิ้งขยะเกลื่อนกลาดไม่เป็นที่เป็นทาง บ้านก็จะสกปรกขาดความสวยงาม และความเป็นระเบียบเรียบร้อยเป็นที่รังเกียจแก่ผู้พบเห็น และยังมีกลิ่นเหม็นที่ก่อให้เกิดความรำคาญแก่ผู้ที่อยู่อาศัย และบริเวณใกล้เคียงอีกด้วย นอกจากนี้ กองขยะมูลฝอยยังเป็นแหล่งอาหาร แหล่งเพาะพันธุ์ และเป็นที่หลบซ่อนของสัตว์ที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพของมนุษย์ คือ เป็นพาหะนำโรค เช่น หนู แมลง วัน แมลงสาบและยุงตลอดจนสิ่งมีชีวิตที่มองไม่เห็น คือ เชื้อโรคต่างๆ อีกด้วย

ประเภทของขยะ

1. ขยะมูลฝอยที่เน่าเสีย และย่อยสลายได้เร็ว สามารถนำมาหมักทำปุ๋ยได้ เช่น เศษอาหาร ผัก ผลไม้ ใบไม้ ใบหญ้า เป็นต้น
2. ขยะมูลฝอยที่รีไซเคิลหรือขายได้ ได้แก่ บรรจุภัณฑ์ต่างๆ ที่ยังคงสภาพดี เช่น แก้ว กระดาษ พลาสติก โลหะ อะลูมิเนียม เป็นต้น
3. ขยะมูลฝอยที่ย่อยสลายไม่ได้ ไม่คุ้มค่าการรีไซเคิลและไม่เป็นพิษ ได้แก่ บรรจุภัณฑ์ต่างๆ ที่ยังคงสภาพดี เครื่องใช้ไฟฟ้าที่เสีย ตกรุ่น เก่าและไม่ได้ใช้งาน เศษไม้ เศษอิฐ เศษหิน เศษกระเบื้อง เป็นต้น
4. ขยะมูลฝอยที่มีอันตรายต่อสิ่งมีชีวิต และสิ่งแวดล้อม เช่น หลอดฟลูออเรสเซนต์ ขวดยา ถ่านไฟฉาย กระป๋องสีสเปรย์ กระป๋องยาฆ่าแมลง แบตเตอรี่ที่ใช้การไม่ได้ วัสดุสารเคมีจากโรงงาน ภาชนะบรรจุสารอันตรายต่างๆ ขยะติดเชื้อจากโรงพยาบาล เป็นต้น

การกำจัดขยะมูลฝอย

วิธีการกำจัดขยะมูลฝอยที่ใช้ต่อเนื่องกันมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน มีหลายวิธี เช่น นำไปกองทิ้งบนพื้นดิน นำไปทิ้งลงทะเล หมักทำปุ๋ย เผากลางแจ้ง เผาในเตาเผาขยะ และฝังกลบอย่างถูกหลักวิชาการ เป็นต้น การกำจัดขยะมูลฝอยดังที่กล่าวนั้น บางวิธีก็เป็นการกำจัดที่ไม่ถูกต้องทำให้เกิดสภาวะเป็นพิษต่อสภาพแวดล้อม และมีผลกระทบต่อสุขภาพของคนด้วย

การกำจัดขยะมูลฝอยโดยใช้เตาเผาขยะ

1. การเผาในเตาเผา เป็นการเผาไหม้ทั้งส่วนที่เป็นของแข็ง ของเหลว และก๊าซ ซึ่งต้องใช้ความร้อนระหว่าง 1,500-2,000 องศาฟาเรนไฮต์จึงจะทำให้การเผาไหม้เป็นไปอย่างสมบูรณ์
2. เนื่องจากความแตกต่าง และลักษณะขององค์ประกอบของขยะมูลฝอยในแต่ละแห่ง ดังนั้นรูปแบบของเตาเผา จึงแตกต่างกันไปด้วย เป็นต้นว่า ถ้าชุมชนที่มีขยะมูลฝอยซึ่งส่วนใหญ่เป็นชนิดที่เผาไหม้ได้ง่าย เตาเผาขยะอาจใช้ชนิดที่ไม่ต้องใช้เชื้อเพลิงอย่างอื่นช่วยในการเผาไหม้ แต่ถ้าองค์ประกอบของขยะมูลฝอยมีส่วนที่เผาไหม้ได้ง่ายต่ำกว่าร้อยละ 30 หรือมีความชื้นมากกว่าร้อยละ 50 เตาเผาที่ใช้ต้องเป็นชนิดที่ต้องมีเชื้อเพลิงช่วยในการเผาไหม้
3. เตาเผาขยะมูลฝอยทุกแบบ จะต้องมีกระบวนการควบคุมอุณหภูมิ ควัน ไอเสีย ผลและขี้เถ้าที่อาจปนออกไปกับควันและปลิวออกมาทางปล่องควัน
4. เตาเผาที่มีประสิทธิภาพจะต้องลดปริมาณของขยะมูลฝอยลงไปจากเดิมให้มีเหลือน้อยที่สุด และส่วนที่เหลือกจากการเผาไหม้นั้นก็จะต้องมีลักษณะคงรูป ไม่มีการย่อยสลายได้อีกต่อไป และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างปลอดภัย

การทิ้งขยะมูลฝอยให้เป็นที่เป็นทาง

1. ทิ้งขยะมูลฝอยลงในภาชนะ เช่น ถังที่มีฝาปิด ถ้าใช้ถุงพลาสติก เมื่อเต็มแล้วต้องผูกปากถุงให้มิดชิดเพื่อป้องกันกลิ่นเหม็น และป้องกันไม่ให้สัตว์คุ้ยเขี่ย ทั้งนี้จะช่วยป้องกันความสกปรก และอันตรายที่เกิดจากขยะมูลฝอย เช่น เศษแก้วบาดเท้า การเก็บขยะมูลฝอยให้มิดชิด ทำให้บ้านเมืองของเราสะอาดเป็นระเบียบสวยงามน่าอยู่อาศัย
2. ขยะมูลฝอยเกิดขึ้นมาพร้อมๆ กับมนุษย์เมื่อมนุษย์ทำสิ่งของเครื่องมือเครื่องใช้ ปรุงอาหารหรือรับประทานอาหาร จะมีเศษหรือสิ่งที่ไม่ต้องการเหลือ เช่น เศษไม้เหลือจากการแกะสลัก ถุงพลาสติกใส่ของที่ซื้อมา กระดาษหนังสือพิมพ์ที่อ่านแล้ว และเศษอาหารเหลือจากการรับประทาน เป็นต้น
3. ขยะมูลฝอยที่กองหมักหมมเป็นสิ่งสกปรกส่งกลิ่นเน่าเหม็น มีแมลงวันตอม หนู แมลงสาบ มด และเชื้อโรคต่างๆ อาศัยอยู่ในกองขยะมูลฝอยซึ่งเป็นแหล่งอาหารและที่เพาะพันธุ์ของมัน การทิ้งขยะมูลฝอยลงบนพื้นถนนหรือลงในแม่น้ำลำคลองนั้น นอกจากจะทำให้บ้านเมืองดูไม่เป็นระเบียบแล้ว ขยะมูลฝอยยังเป็นสิ่งกีดขวางการจราจรอีกด้วย การทิ้งขยะมูลฝอยลงในลำน้ำจะทำให้ลำน้ำตื้นเขิน และน้ำไหลเวียนไม่สะดวก ขยะมูลฝอยที่มีปริมาณมาก จะทำให้น้ำในลำคลอง เน่าเสีย และส่งผลกระทบต่อผู้ใช้น้ำ และสัตว์น้ำที่อาศัยในแม่น้ำลำคลองนั้น
4. กองขยะมูลฝอยที่ถูกทิ้งไว้นานๆ จะเน่าเสียและส่งกลิ่นเหม็นรบกวนผู้ที่อยู่บริเวณข้างเคียงเศษชิ้นส่วนของขยะมูลฝอยบางชนิดมีน้ำหนักเบาจะฟุ้งกระจายไปในอากาศ ส่งกลิ่นเหม็น และฝุ่นที่เกิดจากเศษขยะทำให้คุณภาพอากาศเสียไปด้วย

การกำจัดขยะมูลฝอยโดยวิธีการฝังกลบ

1. วิธีการฝังกลบที่ถูกสุขลักษณะนั้น จะต้องไม่ก่อให้เกิดปัญหามลพิษต่อสุขภาพแวดล้อม รวมทั้งเหตุรำคาญอื่นๆ เช่น กลิ่นเหม็น ควัน ฝุ่นละออง และการปลิวของกระดาษ พลาสติก และอื่นๆ ซึ่งจะต้องควบคุมให้อยู่ภายในขอบเขตจำกัด ไม่ทำให้เกิดการเสื่อมเสียแก่ทัศนียภาพของพื้นที่และบริเวณใกล้เคียง
2. วิธีการฝังกลบขยะมูลฝอยแบบถมที่ เป็นการฝังกลบขยะมูลฝอยในพื้นที่ที่เป็นหลุม เป็นบ่อ หรือ เป็นพื้นที่ที่ต่ำอยู่ก่อนแล้ว และต้องการถมให้พื้นที่แห่งนั้นสูงขึ้นกว่าระดับเดิม เช่น บริเวณที่ดินที่ถูกขุดออกไปทำประโยชน์อย่างอื่นมาก่อนแล้ว เป็นต้น ในพื้นที่เช่นนี้เราเทขยะมูลฝอยลงไป แล้วเกลี่ยขยะให้กระจายพร้อมกับบดทับให้แน่น จากนั้นก็ใช้ดินกลบ แล้วจึงบดทับให้แน่นอีกเป็นครั้งสุดท้าย
3. วิธีการฝังกลบขยะมูลฝอยแบบขุดเป็นร่อง เป็นการกำจัดขยะมูลฝอยแบบฝังกลบในพื้นที่ราบ ซึ่งเป็นที่สูงอยู่แล้ว และไม่ต้องการที่จะให้พื้นที่แห่งนั้นสูงเพิ่มขึ้นไปอีก หรือสูงขึ้นไม่มากนัก แต่ในขณะเดียวกันก็ต้องการใช้พื้นที่ฝังกลบขยะมูลฝอยให้ได้จำนวนมากๆ ดังนั้นจึงต้องใช้วิธีขุดเป็นร่องก่อน การขุดร่องต้องให้มีความกว้างประมาณ 2 เท่าของขนาดเครื่องจักรที่ใช้ เพื่อความสะดวกต่อการทำงานของเครื่องจักร และมีความยาวตลอดพื้นที่ที่จะฝังกลบ ส่วนความลึกขึ้นอยู่กับระดับน้ำใต้ดิน จะลึกเท่าไรก็ได้แต่ต้องไม่ให้ถึงระดับน้ำใต้ดิน ส่วนมากจะขุดลึกประมาณ 2-3 เมตร และต้องทำให้ลาดเอียงไปทางด้านใดด้านหนึ่ง เพื่อไม่ให้น้ำขังในร่องเวลาฝนตก ดินที่ขุดขึ้นมาจากร่องก็กองไว้ทางด้านใดด้านหนึ่ง สำหรับใช้เป็นดินกลบต่อไป นอกจากนั้นยังสามารถใช้ทำเป็นคันดิน สำหรับกั้นมิให้ลมพัดขยะออกไปนอกบริเวณได้อีกด้วย
4. วิธีการฝังกลบขยะมูลฝอยก็ทำเช่นเดียวกับแบบถมที่คือเมื่อเทขยะมูลฝอยลงไปในร่องแล้วก็เกลี่ยให้กระจายบดทับแล้วใช้ดินกลบและบดทับอีกครั้งหนึ่ง

วิธีการดูแลขยะมูลฝอยในบ้าน

1. เมื่อนำอาหารอกนอกบ้านควรใช้บรรจุภาชนะที่นำมาใช้ประโยชน์ได้อีก เช่น ปิ่นโต กล่องข้าว
2. ทำความสะอาด และหมุนเวียนขวดแก้ว และขวดพลาสติกเพื่อนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีก
3. ทิ้งขยะในภาชนะรองรับที่ปิดมิดชิดให้เป็นนิสัย เพื่อป้องกันกลิ่น และสัตว์ที่เป็นพาหนะของโรค
4. ควรนำเครื่องนุ่งห่มที่ไม่ใช้แล้วไปบริจาค
5. ควรใช้กระดาษ และผลิตภัณฑ์ให้เป็นประโยชน์ ทั้งด้านหน้า และด้านหลัง
6. ควรจัดให้มีบริเวณรองรับ และรวบรวมกระดาษที่ไม่ใช้แล้วเพื่อนำไปจำหน่ายและสามารถหมุนเวียนนำกลับมาใช้ประโยชน์
7. ควรจำแนกขยะเป็น 4 ประเภทก่อนทิ้ง ได้แก่ ขยะเปียก ขยะแห้ง ขยะที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อีก และขยะที่มีส่วนประกอบของสารพิษปะปนอยู่
8. สำหรับเกษตรกร ควรคัดแยกขยะทุกชนิดที่เป็นอินทรีย์สารเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการหมักปุ๋ยอินทรีย์

ที่มา : นพ.วรวุฒิ เจริญศิริ
ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม หรือรับคำปรึกษาจากแพทย์ได้ ที่นี่