เครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine)

เครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า CPAP machine ย่อมาจาก Continuous Positive Airway Pressure เป็นอุปกรณ์ใช้ในการรักษาที่ได้ประสิทธิผลดีที่สุดในการรักษาโรคหยุดหายใจขณะนอนหลับชนิดเกิดจากการอุดกั้นทางเดินหายใจ (Obstructive Sleep Apnea) โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ป่วยที่มีอาการในระดับปานกลางถึงรุนแรง นอกจากนี้ยังใช้รักษาโรคหยุดหายใจขณะนอนหลับชนิดเกิดจากศูนย์ควบคุมการหายใจในสมอง (Central Sleep Apnea) ได้ผลดีในผู้ป่วยบางราย

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับเริ่มจากการตีบแคบของทางเดินหายใจส่วนบน ทำให้ต้องหายใจเข้ามากขึ้นเพื่อเอาชนะทางเดินหายใจที่ตีบแคบ ความดันที่เป็นลบเพิ่มมากขึ้นระหว่างการหายใจเข้าจะทำให้ช่องคอตีบแคบลงกว่าเดิม ทำให้มีการขาดจังหวะในการหายใจได้บ่อยครั้งและแต่ละครั้งนานกว่าคนปกติ ถ้ามีการหยุดหายใจหลายครั้งในขณะนอนหลับจะส่งผลให้ระดับความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือดลดน้อยลง ซึ่งสมองก็จะได้รับออกซิเจนน้อยลงไปด้วย เมื่อสมองขาดออกซิเจนก็จะต้องคอยปลุกให้ผู้ป่วยตื่นเพื่อเริ่มหายใจใหม่ และเมื่อสมองได้รับออกซิเจนเพียงพอแล้ว ผู้ป่วยก็จะสามารถหลับลึกได้อีกครั้ง แต่ต่อมาการหายใจก็จะเริ่มขัดขึ้นอีก สมองก็ต้องปลุกตัวเองให้ตื่นขึ้นใหม่ วนเวียนเช่นนี้ตลอดคืน เป็นผลให้ผู้ป่วยนอนหลับได้ไม่เต็มที่

หลักการ

เครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine) มีหลักการในการรักษาคือ การเป่าความดันลมผ่านทางจมูกหรือปาก ผ่านบริเวณลำคอและโคนลิ้น ซึ่งเป็นส่วนทางเดินหายใจส่วนต้น เพื่อให้เปิดขยายตัวตลอดเวลา โดยไม่ให้มีการอุดกั้นขณะที่นอนหลับ ซึ่งจะทำให้ผู้ที่ใช้เครื่องสามารถหายใจรับอากาศอย่างพอเพียง และนอนหลับราบรื่นตลอดทั้งคืน

ส่วนประกอบ

1. เครื่องสร้างความดันลม
2. หน้ากากและสายรัดศีรษะ
3. ท่อลม
4. อุปกรณ์เสริมอื่นๆ เช่น เครื่องอบไอน้ำ หน้ากากสำรอง เป็นต้น

บริษัทผู้ผลิต

1. DeVilbiss เป็นบริษัทอเมริกัน ก่อตั้งที่เมืองโอไฮโอเมื่อปี 1888 โดย Dr. Allen DeVilbiss แพทย์นักประดิษฐ์ ผลิตภัณฑ์ที่มีชื่อเสียงในยุคแรกเป็นเครื่อง atomizer เมื่อปี 1890 ซึ่งต่อมาได้พัฒนาเป็น spray gun และ perfumizer
2. Fisher & Paykel เป็นบริษัทในนิวซีแลนด์ ก่อตั้งเมื่อปี 1971 จำหน่ายเครื่องสร้างความชื้นในทางเดินหายใจสำหรับใช้ในหออภิบาลผู้ป่วยวิกฤต ปัจจุบันขยายกิจการไปทั่วโลก ผลิตอุปกรณ์และผลิตภัณฑ์ระบบทางเดินหายใจ ทารกแรกเกิด และห้องผ่าตัด
3. AEIOMed เป็นบริษัทเกิดใหม่ ก่อตั้งโดยนักออกแบบ Steve Bordewick เน้นปรับปรุงส่วนหน้ากาก สายรัดศีรษะ และท่อลม จนได้ชื่อว่าเป็นเครื่องที่ใส่แล้วผู้ใช้รู้สึกสบายมากที่สุดในท้องตลาด โดยไม่ต้องรัดสายให้แน่นขึ้น ทำให้เพิ่มความสะดวกในการใช้งานขึ้นอีกมาก
4. Puritan-Bennett หรืออีกชื่อหนึ่ง Covidien เป็นบริษัทผลิตเครื่องมือแพทย์ทางด้านระบบทางเดินหายใจมานานพอสมควร ล่าสุดได้วางจำหน่ายเครื่อง CPAP device รุ่นออกแบบใหม่ Sandman Intro ผลิตภัณฑ์ของบริษัทที่มีชื่อเสียงเป็นเครื่องช่วยหายใจชนิดควบคุมปริมาตรที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในหออภิบาลผู้ป่วยหนักมานานหลายสิบปี
5. Probasics เป็นบริษัทผลิตอุปกรณ์และเครื่องมือทางการแพทย์หลายชนิด สำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่เมือง Marlbolo มลรัฐ New Jersy
6. ResMed เป็นบริษัทออสเตรเลีย ก่อตั้งเมื่อปี 1989 พัฒนาผลิตภัณฑ์จากงานวิจัยของ Professor Colin Sullivan และคณะจาก University of Sydney ปัจจุบันมีฐานการผลิตทั่วโลกทั้งในยุโรปและสหรัฐอเมริกา
7. Respironics เป็นบริษัทสหรัฐอเมริกาในเครือ Philips ถือเป็นยักษ์ใหญ่ในตลาดแห่งหนึ่ง เน้นสายงานธุรกิจทั้งอุปกรณ์ระบบทางเดินหายใจและอุปกรณ์รักษาภาวะผิดปกติขณะนอนหลับ ล่าสุดบริษัทออกผลิตภัณฑ์ Sleep Well Ventures ช่วยวิเคราะห์ปัญหาหารนอนหลับผิดปกติที่นอกเหนือจากโรคหยุดหายใจขณะหลับ ได้แก่ ปัญหานอนไม่หลับ ความผิดปกติของกลไกการนอนหลับ ภาวะขากระตุกขณะหลับ เป็นต้น
8. Tiara Medical Systems เป็นสาขาของบริษัท Cardinal Health หรือ Viasys Healthcae เดิม เน้นออกแบบอุปกรณ์เสริมเพื่อใช้กับเครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินทายใจ (CPAP machine) มากมายหลายรุ่นให้เลือกใช้
9. Weinmann เป็นบริษัทยักษ์ใหญ่ในประเทศเยอรมนี ผู้นำด้านอุปกรณ์และเครื่องมือระบบทางเดินหายใจ เวชบำบัดฉุกเฉินและวิกฤต รวมทั้งการบำบัดด้วยออกซิเจนทุกชนิด ปัจจุบันครองตลาดในทวีปยุโรปมากกว่าร้อยละ 80

ตัวอย่างผลิตภัณฑ์และราคาโดยประมาณ

CPAPs รุ่น IntelliPAP ของบริษัท DeVilbiss ราคา $625.00 (ลดราคา $295.00)

CPAPs รุ่น Remstar Plus w/ CFLEX M Series ของบริษัท Respironics ราคา $579.00 เป็นรุ่นที่ได้รับความนิยมแพร่หลาย สามารถปรับอุปกรณ์เสริมได้ตามความต้องการของผู้ใช้แต่ละราย ปุ่มควบคุมขนาดกระชับ ความดัน 4-20 เซนติเมตรน้ำ ปรับตั้งระดับความสูง 3 ระดับ ขนาด 7.5 x 5.0 x 3.12 นิ้ว น้ำหนัก 2.2 ปอนด์ พร้อมติดตั้งอุปกรณ์กรองฝุ่นละออง

CPAPs รุ่น Sandman Intro ของบริษัท Puritan Bennett ราคา $289.00 น้ำหนักเครื่อง 2.65 ปอนด์ ขนาด 6.9” x 7.5” x 4.7” เครื่องทำงานเงียบ ใช้งานง่าย สามารถนำติดตัวพกพาเดินทางได้สะดวกสบายเครื่องสามารถปรับความดันอากาศได้ที่ระดับความสูงต่างๆกัน มากที่สุดที่ความสูง 9,000 ฟุต

CPAPs รุ่น SleepStyle 234 ของบริษัท Fisher & Paykel ราคา $449.00

CPAPs รุ่น S8 Elite II ของบริษัท ResMed ราคา $485.00

CPAPs รุ่น Somno 20E ของบริษัทเยอรมัน Weinmann ราคา $529.00 เป็นรุ่นที่พัฒนาขึ้นใหม่ ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในยุโรป

CPAPs รุ่น Zzz-PAP ของบริษัท Probasics ราคา $210.00 จัดเป็นเครื่องรุ่นเล็ก ขนาด 5.7" x 5.1" x 3.9" น้ำหนัก 1.76 ปอนด์ ขณะนี้ตั้งราคาถูกที่สุดในท้องตลาด ผลิตความดัน 4-18 เซนติเมตรน้ำ อุปกรณ์เสริมราคาค่อนข้างถูก ข้อเด่นที่หน้ากากและสายรัดศีรษะที่ออกแบบมาให้ทำความสะอาดง่าย สร้างความพึงพอใจให้ลูกค้าจำนวนมากในงานวิจัยการตลาดชิ้นหนึ่งที่จัดทำขึ้นโดยเว็บไซต์ชื่อดัง เครื่องนี้ได้รับฉายาว่าเป็น handheld silent traveler

ข้อดีของเครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine)

1. การรักษาด้วยเครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine) นั้น จากรายงานการศึกษาวิจัยทั่วโลก พบว่าเป็นวิธีการรักษาภาวะอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับระดับปานกลางหรือรุนแรงที่มีประสิทธิภาพดีที่สุด ลดอาการนอนกรน และช่วยให้นอนหลับได้ดีขึ้น สมองได้รับออกซิเจนอย่างเต็มที่ ระดับความเข้มข้นของออกซิเจนในเลือดอยู่ในเกณฑ์ปกติ เมื่อตื่นขึ้นมาก็จะรู้สึกสดชื่น ลดอาการอ่อนเพลีย และอาการง่วงนอนในตอนกลางวัน
2. ในระยะยาวการรักษาด้วยเครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine) จะลดความเสี่ยงจากโรคแทรกซ้อนหรืออาการอื่นๆที่เกิดจากภาวะอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับด้วย ที่สำคัญได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง และโรคหย่อนสมรรถภาพทางเพศ เป็นต้น
3. นักกีฬาที่ต้องทำน้ำหนักให้มากๆ เช่น อเมริกันฟุตบอล มวยปล้ำ มักนอนกรนและตรวจพบภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ส่วนใหญ่ตอบสนองดีต่อการใช้เครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ พบว่าช่วยเพิ่มสมรรถภาพในการแข่งขันกีฬา
4. นักธุรกิจ ผู้บริหาร เศรษฐีผู้มีอันจะกิน ผู้ที่ไม่ค่อยดูแลห่วงใยใส่ใจสุขภาพ ไม่ออกกำลังกาย บริโภคอาหารมากเกิน อ้วนลงพุง ดื่มเหล้า เบียร์ ไวน์ ในงานเลี้ยงแทบทุกคืน มักนอนกรน ง่วงนอนเวลาประชุม และตรวจพบภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ส่วนใหญ่ตอบสนองดีต่อการใช้เครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ พบว่าช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน และช่วยลดอุบัติเหตุรถยนต์จากการหลับในเวลาที่ขับรถเอง

ข้อเสียของเครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine)

1. หน้ากากที่ใช้ไม่กระชับพอดีกับโครงหน้า ทำให้แน่นไปจนเป็นรอยกดทับ หรือแผลถลอก หรืออาจหลวมไปจนเกิดความรำคาญ
2. อาจมีปัญหาเรื่องโรคจมูกหรือไซนัสกำเริบขึ้น มีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล ปวดจมูก เลือดกำเดาไหล ทำให้ใช้เครื่องไม่ได้หรือใช้น้อยลงกว่าเดิม
3. ความรู้สึกไม่ประทับใจในภายแรกที่ได้เห็นเครื่องหรือหน้ากาก รู้สึกว่าไม่น่าใช้ บางรายทดลองใช้แล้วเกิดความอึดอัดรำคาญทำให้นอนหลับไม่สนิท
4. ความไม่สะดวกต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีต้องเดินทางไกล หรือเปลี่ยนสถานที่นอนหลับบ่อย

วิธีใช้เครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine)

1. การใช้เครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine) จะเริ่มใช้เวลากำลังจะนอนหลับ ควรใช้ตลอดทั้งคืนและทุกคืนให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ เพื่อให้เกิดผลดีต่อสุขภาพในระยะยาว
2. วิธีการใช้ไม่ยุ่งยากและไม่ซับซ้อน ขั้นตอนง่ายๆ เริ่มต้นเปิดเครื่อง เช็คระดับความดันลม สวมหน้ากาก เพื่อให้ลมเป่าผ่านทางท่อเข้าสู่ทางเดินหายใจอย่างถูกต้อง แล้วจึงเข้านอน
3. ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักใช้เพียงหน้ากากที่ครอบจมูก แต่บางครั้งอาจใช้หน้ากากแบบที่ครอบทั้งจมูกและปาก และน้อยรายมากที่จะใช้หน้ากากครอบเฉพาะบริเวณปาก
4. ในกรณีที่ไม่สามารถใช้เครื่องได้ โดยมีสาเหตุจากโรคทางจมูก เช่น ผนังกั้นจมูกคด ริดสีดวงจมูก ไซนัสอักเสบ ภูมิแพ้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อให้การรักษาที่เหมาะสม
5. ในกรณีที่มีปัญหาเรื่องหน้ากาก อาจเปลี่ยนได้หลายแบบ ปัจจุบันมีหน้ากากให้เลือกหลายแบบ
6. พยายามใช้เครื่องให้มากที่สุด หรืออย่างน้อย 4 สัปดาห์ ก่อนที่จะสรุปว่าไม่สามารถใช้ได้จริงๆ

วิธีเลือกเครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine)

1. ในปัจจุบันเครื่องเป่าความดันลมเพื่อเปิดขยายทางเดินหายใจ (CPAP machine) มีหลายแบบ ได้แก่ แบบธรรมดา แบบสองระดับ (Bilevel PAP หรือ BiPAP) และแบบอัตโนมัติ (Auto-adjusting CPAP)
2. การใช้เครื่องแบบธรรมดาถือว่าเพียงพอแล้ว ค่าใช้จ่ายถูกกว่าแบบอื่น ทั้งนี้ควรได้รับการตั้งค่าความดันลมแบบมาตรฐาน (CPAP Titration) ภายในห้องตรวจการนอนหลับเฉพาะที่ได้รับการควบคุม และแปลผลอย่างถูกต้องสามารถเชื่อถือได้
3. ในกรณีต้องการใช้แบบสองระดับ หรือแบบอัตโนมัติ ควรปรึกษาแพทย์ว่าคุ้มค่าหรือไม่ หรือมีข้อบ่งชี้เฉพาะบุคคลหรือไม่
4. ศึกษาวิธีทำความสะอาดเครื่องอย่างละเอียด

ที่มา : นพ.วรวุฒิ เจริญศิริ
ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ