โพสต์ 18 ก.พ. 57 ปรับปรุง 22 พ.ค. 57 1,856 Views

การบาดเจ็บที่ข้อเข่าจากกีฬา (ตอนที่ 3)

การบาดเจ็บที่ข้อเข่าจากกีฬา (ตอนที่ 3)

   ท่านที่มีโอกาสอ่านบทความในคอลัมน์นี้ ซึ่งส่วนใหญ่มีความรู้พื้นฐานบ้างแล้วเกี่ยวกับทางการ

แพทย์ก็บอกว่าเป็นโอกาสที่ดีได้ทบทวนความรู้พื้นฐานทางการแพทย์โดยเฉพาะใน 2 ตอนที่ผ่านมา

จะเป็นทางกายวิภาคศาสตร์เป็นส่วนใหญ่ ผมใคร่ขอให้ท่านที่ได้มีโอกาสอ่านบทความนี้ และไม่ใช่

บุคลลากรทางการแพทย์ได้กรุณาส่งจดหมายหรืออีเมล์มาติชมกันบ้าง เพื่อให้ผู้เขียนได้รับทราบ

ความคิดเห็นของผู้อ่านเพราะการให้ความรู้ทางการแพทย์กับประชาชนด้วยการเขียนบอกเล่าหรือ

เปรียบเทียบนั้นการให้คำอธิบายที่ง่ายต่อการเข้าใจในบางกรณีทำได้ยาก

 

image

ผมขอให้ข้อมูลส่วนประกอบของข้อเข่าต่อนะครับ โดยขอให้ดูภาพประกอบและขอทบทวนว่า

สัปดาห์ที่แล้วผมได้กล่าวถึงส่วนประกอบของข้อเข่าที่เรียกว่า

passive system ซึ่งประกอบไปด้วย

1.1 ปลายกระดูก 2 ชิ้นที่มาชิดกันประกอบเป็นข้อต่อ (articular surface)

1.2 หมอนรองกระดูก (meniscus)

1.3 เอ็นไขว้ (cruciate ligament) ซึ่งทั้ง 3 ส่วน ผมได้ให้รายละเอียดไว้เมื่อเสาร์ที่แล้ว

1.4 เอ็นยึดข้อกระดูกเข่า (collateral ligament) ซึ่งอยู่บริเวณหัวเข่าด้านใน (ด้านที่ข้อเข่ามาชิด

กันเวลายืน) ในทางการแพทย์เราเรียกเป็น medial side (ด้านใกล้กลาง) ซึ่งเรียกรวม 1.4 ว่า 

Medial Collateral ligament (MCL) และเอ็นยึด MCL นี้อยู่ภายนอกข้อมีความยาวประมาณ 10 

เซนติเมตร ยึดระหว่างกระดูก 2 ชิ้น เพื่อให้ความแข็งแรงแก่ข้อเข่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลามีแรง

มากระทำจากด้านข้าง (ในภาพจะเป็นแรง B) ตัวอย่างจากกีฬาฟุตบอล ก็คือขณะที่ยืนอยู่และใช้ขา

อีกข้างหนึ่งเตะฟุตบอลและมีการเข้าปะทะจากด้าน B เอ็นยึดข้อกระดูก MCL นี้ก็จะเป็นตัวต้านแรง

ไม่ให้ข้อเข่าแยกจากกัน ซึ่งหากมีแรงมากระทำอย่างรุนแรงมาก ๆ ก็อาจมีผลทำให้เอ็นยึดข้อ 

MCL นี้ ขาดได้เหมือนกัน ท่านคงจะพอเข้าใจหน้าที่ของเอ็นยึดข้อเข่า MCL ได้บ้างพอสมควรนะ

ครับ ซึ่งในความเป็นจริงตามหลักของซีวกลศาสตร์ยังมีรายละเอียดปลีกย่อยอีกมาก ซึ่งผมจะไม่ขอ

กล่าวในที่นี้

1.5 เอ็นยึดข้อกระดูกเข่า (Collateral ligament) ซึ่งอยู่บริเวณหัวเข่าด้านนอก (ด้านนอกของข้อ

เข่าที่เวลายีนตรงจะไม่ใช่ด้านที่มาชิดกัน) ในทางการแพทย์เราเรียกเป็น Lateral side (ด้านนอก)

จึงเรียกรวม 1.5 ว่า Lateral Collateral ligament (LCL) สำหรับเอ็นยึด LCL นี้อยู่ภายนอกข้อเช่นเดียวกันกับ MCL เกาะจากกระดูก 2 ชิ้น แต่จะมีความแตกต่างกับ MCL คือ ปลายที่เกาะส่วนกลางจะยึดกับหัวกระดูก ชิ้นเล็กของขาที่เรียกว่า FIBULAR HEAD เพื่อให้ความแข็งแรงของข้อเข่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลามีแรงมากระทำจากด้านในของข้อเข่า (ซึ่งในภาพจะเป็นแรง A )ตัวอย่างจากกีฬาฟุตบอล เช่นเดียวกันกับ ข้อ 1.4 แต่แรงมากระทำคนละทิศทางกัน

ส่วนประกอบของข้อเข่าที่มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าข้อ 1. Passive System เราเรียกว่าเป็น

image

     Active System (ภาพที่ 2) หมายถึง ส่วนที่มีความกระฉับกระเฉง (ถ้าแปลตรงตัว) มีการเคลื่อนไหวเกิดขึ้นตลอดเวลาที่มีการเคลื่อนไหวของข้อเข่าเกิดขึ้น เพราะเป็นส่วนที่ประกอบไปด้วยกล้ามเนื้อรอบ ๆ ข้อเข่ามีจำนวนหลายมัด (ดูตามภาพ) ซึ่งจะต้องทำงานให้สัมพันธ์กันกับการเคลื่อนไหวของข้อเข่าในท่าต่าง ๆ ในกิจกรรมต่าง ๆ ซึ่งมีแรงมากระทำที่ตัวกระดูกข้อเข่าแตกต่างกัน รวมทั้งส่วนประกอบที่เป็น Passive System ซึ่งได้รับผลโดยตรงจากแรงที่มากระทำ และสัมพันธ์กับความแข็งแรงสมบูรณ์ของกล้ามเนื้อของแต่ละบุคคลที่มีแตกต่างกัน จากการใช้งานที่แตกต่างกัน เช่น คนที่ต้องเดินมาก เมื่อเปรียบเทียบกับคนที่เดินน้อย กล้ามเนื้อก็มีความแข็งแรงต่างกัน คนที่มีกิจกรรมเหมือนกัน แต่อีกคนหนึ่งมีการออกกำลังกายชนิดที่ต้องการสร้างกล้ามเนื้อให้แข็งแรงและใหญ่ขึ้นด้วยวิธีที่เรียกว่า Weight training กล้ามเนื้อก็จะแข็งแรงและใหญ่ขึ้นทำให้เป็นตัวป้องกันการบาดเจ็บของข้อเข่าได้ดีกว่าอีกคนหนึ่ง นอกจากนี้แรงที่เป็นผลจากน้ำหนักตัวของเราที่ลงไปที่ข้อเข่าของแต่ละคนนั้น ก็จะแตกต่างกันไปด้วยเช่นกัน หากท่านมีกล้ามเนื้อต้นขาที่แข็งแรง แรงที่เกิดจากน้ำหนักตัวที่ลงไปยังกระดูกข้อเข่าก็จะน้อยลงด้วย เมื่อเปรียบเทียบกับคนที่กล้ามเนื้อต้นขาอยู่ในเกณฑ์ปกติ ไม่ได้มีการบริหารกล้ามเนื้อ ซึ่งจะส่งผลในระยะยาวต่อการเสื่อมของข้อเข่าได้แตกต่างกันออกไป ผู้ที่มีกล้ามเนื้อรอบ ๆ ข้อเข่าแข็งแรงกว่า การเสื่อมของข้อเข่าจะน้อยหรือช้ากว่าคนที่มีกล้ามเนื้อไม่แข็งแรง ซึ่งในกรณีการบาดเจ็บของข้อเข่าจากการกีฬา ผู้ที่มีกล้ามเนื้อแข็งแรงกว่าจะมีผลทำให้เกิดการบาดเจ็บของข้อเข่าได้น้อยกว่าคนอื่น ๆ

    สำหรับ Active System นี้ จะมีผลมาจากการสั่งการของสมองที่มีลงมาสู่ไขสันหลังและต่อมา

ที่เส้นประสาท ซึ่งมาควบคุมให้กล้ามเนื้อทำงานได้ตามที่เราต้องการ ในทางการแพทย์บางทีเรา

เรียก Active System นี้ ว่าเป็น Neuromuscular System (Neuro หมายถึงระบบเส้นประสาทและ

Muscular หมายถึงระบบกล้ามเนื้อ) ซึ่งการที่กล้ามเนื้อทำงานได้ดีจะมีผลจากการสั่งการของระบบ

ประสาท อันอาจเกิดจากการฝึกซ้อมฝึกปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง ผมขอยกตัวอย่างการหกล้มจากการเล่น

กีฬาหรือการเดินแล้วเกิดสะดุดสิ่งของบางอย่างทำให้หกล้ม เราจะเห็นว่าผู้ที่มีกล้ามเนื้อแข็งแรงมี

การออกกำลังกายด้วยการเดิน วิ่ง มีความคล่องตัวสูง เวลาที่หกล้มจะได้รับการบาดเจ็บของข้อเข่า

ข้อเท้า หรือส่วนอื่น ๆ น้อยกว่าผู้ที่ไม่ค่อยกระฉับกระเฉง ไม่ได้ออกกำลังกายซึ่งเป็นสาเหตุมาจาก

ระบบประสาทสั่งการมาที่กล้ามเนื้อได้ดีแตกต่างกันไป จึงทำให้มีผลต่อการบาดเจ็บที่ไม่เหมือนกัน

     ผมคิดว่าได้ปูพื้นฐานความรู้ทางการแพทย์ เรื่องข้อเข่ามาพอสมควรแล้ว ขอให้ท่านผู้อ่านได้

ตัดบทความของผมที่ผ่านมาทั้ง 3 ตอนเอาไว้ เพราะในตอนต่อ ๆ ไป เมื่อผมอ้างถึงส่วนประกอบบาง

อย่างของข้อเท้าท่านจะได้มีความเข้าใจได้อย่างดี สำหรับเสาร์นี้ผมขอกล่าวคำว่าสวัสดีครับ

ขอขอบคุณ

Author

นายแพทย์ ไพศาล จันทรพิทักษ์

ศัลยศาสตร์ออร์โทพีดิกส์ (กระดูกและข้อ)

180 บทความ

ผู้ประพันธ์

คำสงวนสิทธิ์

รายงานฉบับนี้เป็นการนำเสนอข้อมูลที่ได้รวบรวมจากแหล่งต่างๆ ที่น่าเชื่อถือในเชิงวิเคราะห์ มีวัตถุประสงค์ต้องการเผยแพร่เพื่อประโยชน์ด้านการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และประโยชน์แก่ส่วนรวม ไม่ได้เจตนาแนะนำข้อมูลเพื่อการวินิจฉัยโรคหรือการรักษาโรค ตลอดจนไม่ใช่เพื่อการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์หรือมีเจตนาเอื้อผลประโยชน์ทางธุรกิจใดๆ ศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพ เครือโรงพยาบาลกรุงเทพ จึงไม่ขอรับรองความถูกต้อง ครบถ้วน สมบูรณ์ และเป็นปัจจุบัน ของข้อมูลเกี่ยวกับยา โรค สาเหตุ อาการ วิธีการดูแลรักษา นวัตกรรมหรือเทคโนโลยีใหม่ๆ บางส่วนยังไม่มีการรับรองผลของการใช้งาน รวมทั้งไม่มีหลักฐานรับรองที่สมบูรณ์ครบถ้วน ดังนั้น ผู้ใช้ข้อมูล ควรใช้วิจารณญาณในการรับข้อมูลหรือปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพเพิ่มเติม หากมีการนำข้อมูลไปใช้โดยไม่ปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ ทางศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพจะไม่รับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการใช้ หรือการอ้างอิงข้อมูลจากรายงานฉบับนี้ และศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพขอสงวนสิทธิ์ในการแก้ไข ดัดแปลงรายงานฉบับนี้โดยไม่ต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้า

บทความที่เกี่ยวข้อง

เกลือแร่ : มีในอาหารประเภทใด

6 มิถุนายน 2556 1.022

เนื่องจากเกลือแร่มีมากมายหลายชนิด เพื่อให้ท่านได้เข้าใจพอที่จะเลือกอาหารที่มีเกลือแร่ที่ท่านสนใจ หรือมีความสงสัย เราขอแนะนำอาหารที่มีเกลือแร่ ที่เป็นที่สนใจของประชาชนเป็นส่วนใหญ่

แชมพูสระผม

16 กุมภาพันธ์ 2557 31.369

ตามประกาศสํานักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (พ.ศ. 2548) "แชมพู" หมายถึง ผลิตภัณฑ์ที่ใช้กับเส้นผม เพื่อขจัดสิ่งสกปรกออกจากเส้นผมและหนังศีรษะ มีสารลดแรงตึงผิวเป็นส่วนประกอบหลัก อาจผสมสมุนไพร เช่น ดอกอัญชัน ประคําดีควาย ว่านหางจระเข้ ด้วยหรือไม่ก็ได้

ปวดเข่า

27 สิงหาคม 2556 2.928

คุณเคยมีอาการเหล่านี้หรือไม่ •นั่งนาน ๆ แล้วลุกขึ้นจะมีอาการปวดรอบเข่า •ขึ้นลงบันได้ แล้วมีอาการเสียว และปวดเข่า •เดิน หรือยืนนาน ๆ มีอาการปวดเข่า หรือรู้สึกเข่าอ่อน ไม่มีกำลังเดินต่อไป •บวม และร้อน ๆ รอบเข่า ถ้าเป็นมากเวลาเดินหรือยืนเขาจะโก่งผิดรูป

ค้าหาข้อมูลสุขภาพ