โพสต์ 27 ก.ย. 56 ปรับปรุง 5 พ.ค. 57 5,546 Views

กระดูกขากรรไกร

กระดูกขากรรไกร

ช่องปากของมนุษย์มีโครงสร้างที่เป็นกระดูกล้อมรอบและรองรับอยู่ โครงสร้างกระดูกดังกล่าว คือ

กระดูกขากรรไกรล่าง และกระดูกขากรรไกรบน กระดูกขากรรไกรทั้งสองยังมีความสัมพันธ์เกี่ยว

เนื่องอย่างใกล้ชิดและเป็นส่วนที่สำคัญของโครงสร้างใบหน้าและกะโหลกศีรษะ กระดูกขากรรไกร

ล่างมีข้อต่อขากรรไกรคู่ ซึ่งแตกต่างไปจากกระดูกชิ้นอื่นๆ ของร่างกายที่เป็นข้อต่อเดี่ยว ข้อต่อขา

กรรไกรล่างจะอยู่หน้าหู ใต้ต่อกระดูกฐานสมองตอนกลาง

หากอ้าปากแล้วใช้มือแตะไปที่บริเวณหน้าใบหู จะสัมผัสได้กับการขยับของกระดูกข้อต่อขากรรไกร

ดังกล่าว ตัวกระดูกขากรรไกรล่างยึดเหนี่ยวสัมพันธ์กับกระดูกขากรรไกรบน คอ หรือกะโหลกศีรษะ

ด้วยเส้นเอ็น กล้ามเนื้อ และลิ้น กระดูกขากรรไกรล่างเป็นกรอบ หรือโครงที่สำคัญมากของช่อง

ปาก ดังนั้นหากกระดูกขากรรไกรล่างผิดรูป เช่น เล็กหรือใหญ่เกิน ช่องปากจะผิดรูปตามไปด้วย

หรือหากขากรรไกรล่างเกิดโรค ก็จะส่งผลทั้งต่อรูปร่างและหน้าที่ของอวัยวะภายในช่องปากเช่น

กันกระดูกขากรรไกรบนแตกต่างไปจากกระดูกขากรรไกรล่างหลายประการ โดยในแง่ของโครงสร้างทางกายวิภาค กระดูกขากรรไกรบนยึดแน่นกับกระดูกใบหน้าชิ้นอื่นโดยไม่ผ่านข้อต่อเช่นขากรรไกรล่าง จึงเป็นเหมือนชิ้นเดียวกับกระดูกใบหน้า ตำแหน่งและรูปร่างของกระดูกขากรรไกรบนแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับนัยน์ตา จมูก ปาก โหนกแก้มและคอหอย ในภาวะที่ปกติ การทำหน้าที่ของฟัน เช่น การเคี้ยวอาหาร จะเกิดแรงเคี้ยวอาหาร ส่งผลกระทบต่อขากรรไกรบนและต่อเนื่องไปยังกระดูกใบหน้า จนบ่อยครั้งที่แรงเคี้ยวอาหารกระจายไปที่กะโหลกศีรษะ

image

ในภาวะเช่นการเคี้ยวอาหารหรือการทำหน้าที่อื่นๆ ของระบบช่องปากและขากรรไกร จะมีอวัยวะ

หลายชนิดต่างระบบกันเข้ามาช่วยกันทำหน้าที่ เช่น สมองส่วนกลางสั่งงานกล้ามเนื้อบดเคี้ยวที่มี

อยู่ 8 มัด และกล้ามเนื้อช่วยเหลือระบบบดเคี้ยวอีกหลายมัด ให้ทำหน้าที่ดึงรั้งเยื้องกรายยืดหด อัน

มีผลทำให้ข้อต่อขากรรไกรเคลื่อนไหว ขากรรไกรล่างเคลื่อนไหว พร้อมกับลิ้น ริมฝีปาก แก้ม
 

กล้ามเนื้อใบหน้าก็ทำหน้าที่สอดคล้องต้องกันไปด้วย ต่อมน้ำลายถูกกระตุ้นให้หลั่งน้ำลายออกมา

คลุกเคล้าอาหาร ก่อให้เกิดผลต่างๆ เช่น เคี้ยวอาหาร ลิ้นรับรส ทำการกลืน สีหน้าแสดงความ

อร่อยและพอใจ เป็นต้น

การเกาะของกระดูกขากรรไกรในสัตว์ชนิดต่างๆ แตกต่างกันได้หลายรูปแบบ กระดูกขากรรไกร

ปรากฎครั้งแรกในปลากลุ่มพลาโซเดิร์ม (placodermi) โดยทั้งนี้กระดูกขากรรไกรเปลี่ยนแปลงมา

จากแบรงเคียลอาร์ชคู่ที่ 1 หรือที่เรียกว่าแมนดิบูลาร์อาร์ช ลักษณะโครงสร้างภายในเป็นส่วนผสม

ของเนื้อกระดูกสองชนิดที่ทำให้กระดูกขากรรไกรยึดเกาะกับกะโหลกศีรษะได้อย่างมั่นคงแข็งแรง

การเกาะของกระดูกขากรรไกรพบได้หลายแบบ และเมื่อสัตว์มีวิวัฒนาการสูงขึ้น ขากรรไกรล่างจะ

เจริญดีและแข็งแรงขึ้น โดยถูกแทนที่ด้วยกระดูกเดอร์มัล ซึ่งตอนแรกมีจำนวนหลายชิ้น ต่อมาก็จะ

ลดลงเหลือเพียงกระดูกเดนทารีเท่านั้น และมีขนาดใหญ่แข็งแรง ดังเช่นที่พบในสัตว์เลี้ยงลูกด้วย

นมนั่นเอง

image

ภยันตรายและการบาดเจ็บของช่องปาก กระดูกขากรรไกร และใบหน้าเป็นปัญหาที่พบได้บ่อย

ใบหน้าของคนเรามักได้รับบาดเจ็บอยู่เสมอ และเมื่อได้รับบาดเจ็บแล้ว ช่องปากขากรรไกรก็มัก

หลีกไม่พ้นที่จะเป็นส่วนหนึ่งของการบาดเจ็บนั้น อาจแบ่งจำแนกลักษณะของการบาดเจ็บออกได้

เป็นชนิดเนื้อเยื่ออ่อนบาดเจ็บอย่างเดียว ชนิดเนื้อเยื่ออ่อนบาดเจ็บร่วมกับกระดูกใบหน้ารวมทั้ง

กระดูกขากรรไกร ชนิดที่ฟันและเหงือกบาดเจ็บ และชนิดกระดูกขากรรไกรบาดเจ็บอย่างเดียว ซึ่ง

พบได้ไม่มากนัก การดูแลรักษาการบาดเจ็บแต่ละชนิดแตกต่างกันออกไปตามความรุนแรง
 

และจำเป็นต้องพิจารณาให้กลับมาทำหน้าที่ได้ใกล้เคียงปกติมากที่สุดด้วยเสมอ

ขอขอบคุณ

Author

นพ. วรวุฒิ เจริญศิริ

ศูนย์ข้อมูลสุขภาพกรุงเทพ

186 บทความ

ผู้ประพันธ์

คำสงวนสิทธิ์

รายงานฉบับนี้เป็นการนำเสนอข้อมูลที่ได้รวบรวมจากแหล่งต่างๆ ที่น่าเชื่อถือในเชิงวิเคราะห์ มีวัตถุประสงค์ต้องการเผยแพร่เพื่อประโยชน์ด้านการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และประโยชน์แก่ส่วนรวม ไม่ได้เจตนาแนะนำข้อมูลเพื่อการวินิจฉัยโรคหรือการรักษาโรค ตลอดจนไม่ใช่เพื่อการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์หรือมีเจตนาเอื้อผลประโยชน์ทางธุรกิจใดๆ ศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพ เครือโรงพยาบาลกรุงเทพ จึงไม่ขอรับรองความถูกต้อง ครบถ้วน สมบูรณ์ และเป็นปัจจุบัน ของข้อมูลเกี่ยวกับยา โรค สาเหตุ อาการ วิธีการดูแลรักษา นวัตกรรมหรือเทคโนโลยีใหม่ๆ บางส่วนยังไม่มีการรับรองผลของการใช้งาน รวมทั้งไม่มีหลักฐานรับรองที่สมบูรณ์ครบถ้วน ดังนั้น ผู้ใช้ข้อมูล ควรใช้วิจารณญาณในการรับข้อมูลหรือปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพเพิ่มเติม หากมีการนำข้อมูลไปใช้โดยไม่ปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านสุขภาพ ทางศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพจะไม่รับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการใช้ หรือการอ้างอิงข้อมูลจากรายงานฉบับนี้ และศูนย์วิจัยสุขภาพกรุงเทพขอสงวนสิทธิ์ในการแก้ไข ดัดแปลงรายงานฉบับนี้โดยไม่ต้องแจ้งให้ทราบล่วงหน้า

บทความที่เกี่ยวข้อง

วันสุขภาพจิตโลก และสถานการณ์สุขภาพจิตในปัจจุบัน

4 สิงหาคม 2556 3.324

สุขภาพกายและสุขภาพจิต จำเป็นอย่างยิ่งที่ควรต้องได้รับการสนับสนุนส่งเสริมไปด้วยกัน ผู้ที่มีโรคทางกายเรื้อรัง จิตใจก็จะเป็นส่วนสำคัญที่คอยประคองให้ผู้ป่วยมีกำลังใจ และร่วมมือในการรักษา เพื่อต่อสู้โรคทางกายต่อไป

โรคท้องเสียที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยาปฏิชีวนะ

8 สิงหาคม 2556 6.014

โรคท้องเสียที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยาปฏิชีวนะ หรือที่เรียกว่า antibiotic-associated diarrhea เป็นโรคที่พบได้ประปรายในเวชปฏิบัติ และเป็นโรคที่มีความรุนแรงแตกต่างกันได้มาก

สิ่งแปลกปลอมติดคอ /หลอดลม

28 สิงหาคม 2556 3.379

ปัญหาสิ่งแปลกปลอมหล่นไปในทางเดินอาหารและหลอดลมเกิดได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ ในเด็กเล็ก ๆ มักเกิดจากความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ขาดความระมัดระวังส่วนในผู้ใหญ่มักเกิดจากความประมาทเลินเล่อ

ค้าหาข้อมูลสุขภาพ